Chỗ đứng đẹp nhất để được chụp ảnh là nơi có ánh sáng lớn, mềm và tới từ phía trước hoặc hơi chếch một bên mặt: cạnh cửa sổ rộng, mép bóng râm nhìn ra khoảng trời sáng, hoặc ngoài trời vào giờ vàng. Chỗ nên tránh là ngay dưới nắng trưa và ngay dưới bóng đèn trần, vì ánh sáng từ trên đầu tạo bóng sâu dưới mắt, dưới mũi.
Người cầm máy không phải lúc nào cũng để ý ánh sáng, nhất là khi đó là bạn bè hay người thân. Biết tự chọn chỗ đứng là kỹ năng của người được chụp: bạn quyết định mình đứng ở đâu, quay mặt về hướng nào. Bài này chỉ cách đọc ánh sáng bằng mắt thường, không cần thuật ngữ nhiếp ảnh, rồi đi qua từng tình huống thường gặp trong nhà, ngoài phố, ở quán và buổi tối.
Đọc ánh sáng trên mặt bằng mắt thường
Cách kiểm đơn giản nhất là nhìn bóng. Đứng tại chỗ định chụp, đưa bàn tay ra trước mặt, xoay chậm và nhìn lòng bàn tay. Nếu thấy mép bóng sắc, tối đen, đó là ánh sáng cứng, thường từ mặt trời trực tiếp hoặc bóng đèn trần nhỏ. Nếu chỗ sáng chuyển sang chỗ tối từ từ, đó là ánh sáng mềm, thường từ cửa sổ lớn, bầu trời có mây, bóng râm.
Ánh sáng mềm làm da mịn, nếp nhăn và lỗ chân lông nhạt đi, nên hợp cho hầu hết ảnh chân dung. Ánh sáng cứng làm mọi chi tiết sắc nét, màu đậm, bóng đổ rõ; đẹp cho ảnh phong cách mạnh nhưng khó cho làn da.
Tiếp theo là hướng sáng. Nhờ người chụp nhìn vào mắt bạn: nếu thấy một đốm sáng nhỏ trong tròng đen, ánh sáng đang tới từ phía trước, đó là dấu hiệu tốt. Nếu hốc mắt tối, ánh sáng đang chiếu từ trên đầu hoặc từ sau lưng.
Cuối cùng là cường độ chênh lệch giữa mặt bạn và phông nền. Mặt tối hơn nền nhiều thì điện thoại khó giữ cả hai: hoặc mặt tối, hoặc nền cháy trắng. Chọn chỗ mà mặt sáng bằng hoặc sáng hơn nền một chút là dễ chụp nhất.
Ba câu hỏi này, mềm hay cứng, từ hướng nào, mặt so với nền ra sao, là đủ để bạn tự chọn chỗ đứng ở bất cứ đâu.
Đứng cạnh cửa sổ: nguồn sáng tốt nhất trong nhà
Cửa sổ ban ngày, nhất là cửa không có nắng chiếu thẳng vào, cho ánh sáng mềm như một hộp đèn lớn của studio. Cách tận dụng:
- Đứng cách cửa sổ một đến hai bước chân. Càng gần, ánh sáng càng mạnh và mềm; càng xa, sáng yếu đi nhanh và nền phía trong phòng tối dần.
- Quay mặt về phía cửa sổ cho ánh sáng đều, da mịn. Người chụp đứng giữa bạn và cửa sổ, hơi lệch sang một bên để không che sáng.
- Xoay người 45 độ so với cửa sổ nếu muốn khuôn mặt có khối: một bên sáng hơn, một bên hơi tối. Đây là kiểu sáng hay gặp trong chân dung đẹp.
- Tránh đứng quay lưng về cửa sổ khi chụp cận mặt, trừ khi chủ ý chụp ngược sáng.
- Nếu có nắng chiếu thẳng qua cửa, kéo rèm mỏng màu trắng hoặc treo tấm vải trắng để làm mềm. Vệt nắng cắt ngang mặt chỉ đẹp khi được dùng có chủ ý.
- Bên mặt tối quá thì đặt một tờ giấy trắng khổ lớn, tấm bìa trắng hoặc mở cửa tủ màu sáng ở phía đối diện cửa sổ để hắt sáng vào.
Cửa sổ hướng nào cũng dùng được, chỉ khác giờ. Cửa sổ không có nắng chiếu trực tiếp cho ánh sáng ổn định gần như cả ngày. Cửa có nắng thì đợi lúc nắng đã rời khỏi cửa, hoặc dùng rèm.
Bóng râm ngoài trời: chọn mép, nhìn ra chỗ sáng
Ngoài trời nắng, cách nhanh nhất để có ảnh da đẹp là bước vào bóng râm: dưới tán cây, mái hiên, cổng, bóng của toà nhà. Nhưng không phải chỗ nào trong bóng râm cũng tốt.
Đứng ở mép bóng râm, mặt nhìn ra phía khoảng trời hoặc mặt đường sáng. Lúc này bạn tránh được nắng trực tiếp, nhưng khuôn mặt vẫn nhận ánh sáng phản chiếu lớn từ bầu trời và mặt đất, giống như ánh sáng cửa sổ. Nếu lùi sâu vào trong góc tối, mặt sẽ thiếu sáng và nền ngoài nắng cháy trắng.
Để ý ánh sáng phản chiếu từ mặt đất và tường. Tường trắng, nền gạch sáng, cát biển phản sáng lên mặt rất đẹp. Bãi cỏ xanh hoặc tường màu đậm có thể hắt màu lên da, làm da hơi xanh hoặc đỏ.
Dưới tán cây, ánh nắng lọt qua lá tạo các đốm sáng loang lổ. Đốm sáng trên váy hay trên tóc có thể đẹp, nhưng đốm sáng rơi vào mặt, nhất là ngang mắt hay mũi, gần như luôn làm hỏng ảnh. Dịch người vài bước cho mặt nằm trọn trong vùng bóng đều.
Bóng râm của toà nhà vào buổi sáng hoặc chiều là bóng lớn, đều, chụp được cả ảnh toàn thân. Tận dụng các con phố hẹp có nhà cao hai bên: lòng phố trong bóng, cuối phố là khoảng trời sáng làm nền.
Giờ vàng và ảnh ngược sáng
Giờ vàng là khoảng thời gian ngắn sau khi mặt trời mọc và trước khi mặt trời lặn, khi mặt trời ở thấp, ánh sáng đi qua lớp khí quyển dày nên ấm màu và mềm hơn. Ở Việt Nam, giờ mặt trời lặn thay đổi theo mùa và theo vùng, nên tiện nhất là tra giờ mặt trời lặn trên ứng dụng thời tiết rồi có mặt trước đó chừng một giờ.
Có hai cách đứng vào giờ vàng. Quay mặt về phía mặt trời: da được tô màu ấm, đều, nhưng có thể chói mắt; nhắm mắt chờ đếm hoặc nhìn hơi chếch khỏi mặt trời. Quay lưng về phía mặt trời: tóc và vai có viền sáng, phông nền rực, nhưng mặt nằm trong bóng. Với kiểu ngược sáng này, nhờ người chụp chạm vào mặt bạn trên màn hình để máy đo sáng theo mặt, hoặc đứng gần một bức tường sáng để hắt sáng vào mặt.
Ảnh ngược sáng đẹp cần mặt trời đã thấp gần đường chân trời hoặc bị một phần cây, nhà che. Mặt trời còn cao mà chụp ngược sáng thường cho ảnh mờ đục, thiếu tương phản.
Giờ vàng ngắn và đổi rất nhanh. Chuẩn bị sẵn trang phục, tóc, dáng trước khi tới giờ, chọn sẵn hai ba chỗ đứng gần nhau để không mất thời gian di chuyển. Sau khi mặt trời lặn còn một khoảng trời xanh tím dịu, vẫn chụp được ảnh chân dung mềm nếu đứng gần đèn đường vừa bật.
Khi buộc phải chụp lúc nắng trưa
Đi du lịch, đi sự kiện, nhiều khi bạn không chọn được giờ. Nắng giữa trưa chiếu gần như thẳng từ trên xuống, tạo bóng đen trong hốc mắt và dưới cằm. Một số cách xoay xở:
- Tìm bóng râm trước tiên, kể cả bóng nhỏ của một mái hiên hay cái cây, rồi áp dụng nguyên tắc đứng ở mép bóng.
- Đội mũ rộng vành có màu sáng: mặt nằm trọn trong bóng mũ, đều màu hơn nắng loang lổ. Mũ màu đậm hắt màu tối lên mặt.
- Quay lưng về phía mặt trời, nhận ánh sáng phản chiếu từ mặt đất sáng hoặc tường trắng phía trước.
- Ngẩng mặt nhẹ lên phía ánh sáng để giảm bóng hốc mắt, nhưng chỉ chút xíu, tránh lộ cằm và lỗ mũi.
- Chụp toàn thân thay vì cận mặt. Ở ảnh xa, bóng trên mặt ít lộ; cảnh, màu sắc và dáng người trở thành chủ thể.
- Đeo kính râm cho ảnh phong cách: kính che đúng chỗ bóng đen dưới chân mày và đỡ nheo mắt.
Nắng trưa ở Việt Nam rất gắt. Đừng đứng phơi nắng lâu để chờ chụp; chụp nhanh vài tấm rồi vào bóng râm, uống nước, bôi lại kem chống nắng. Ảnh đẹp không đáng đổi lấy một lần say nắng.
Xếp lịch một ngày chụp theo ánh sáng
Nếu có cả ngày rảnh để chụp, ví dụ một ngày đi du lịch hay một buổi chụp kỷ niệm với bạn bè, có thể xếp địa điểm theo ánh sáng thay vì theo tiện đường. Bảng dưới là một lịch gợi ý, áp dụng linh hoạt theo mùa và thời tiết:
| Khung giờ | Đặc điểm ánh sáng | Nên chụp gì, ở đâu |
|---|---|---|
| Sau bình minh khoảng một giờ | Thấp, ấm, mềm, ít người | Ảnh toàn thân ngoài phố, bãi biển, cánh đồng; ảnh ngược sáng |
| Giữa buổi sáng | Đã cao hơn, sáng rõ, bắt đầu gắt | Phố có bóng nhà, hàng cây; ảnh trong bóng râm |
| Gần trưa đến đầu giờ chiều | Trên đỉnh đầu, gắt nhất | Vào trong: quán cà phê cạnh cửa kính, bảo tàng, nhà sách, hành lang có mái |
| Giữa buổi chiều | Bắt đầu nghiêng, bóng dài dần | Phố hẹp, ngõ nhỏ, chân dung ở mép bóng nhà |
| Khoảng một giờ trước hoàng hôn | Giờ vàng, ấm, mềm | Ảnh quan trọng nhất trong ngày: chân dung, ảnh đẹp nhất của bộ |
| Sau hoàng hôn ít phút | Trời xanh tím, đèn phố vừa lên | Chân dung gần đèn đường, cửa hàng; ảnh phố đêm |
Lịch này cũng giúp bạn đỡ mệt: giờ nắng gắt nhất dành cho nghỉ ngơi, ăn uống, chụp trong nhà; sức lực để dành cho hai đầu ngày khi ánh sáng đẹp nhất.
Ngày nhiều mây thì gần như mọi giờ đều chụp được ảnh mềm, chỉ cần tránh lúc trời tối sầm trước mưa. Mùa mưa miền Nam thường có cơn mưa chiều, nên chụp ngoài trời vào buổi sáng chắc chắn hơn.
Chụp trong nhà, quán cà phê và buổi tối
Ánh sáng nhân tạo khó hơn ánh sáng ban ngày vì thường yếu, nhiều nguồn, khác màu nhau. Bảng dưới gom các tình huống hay gặp và chỗ nên đứng:
| Tình huống | Vấn đề hay gặp | Nên đứng hoặc ngồi ở đâu |
|---|---|---|
| Quán cà phê ban ngày | Trong quán tối, ngoài cửa sáng | Bàn sát cửa kính hoặc cửa sổ, mặt hướng ra ngoài |
| Quán cà phê đèn vàng buổi tối | Da vàng cam, ảnh nhiễu hạt | Gần đèn bàn hoặc đèn treo thấp, chếch sang một bên mặt |
| Phòng có đèn trần | Bóng dưới mắt, dưới mũi | Lùi ra khỏi chỗ ngay dưới đèn, đứng gần tường sáng màu |
| Phố buổi tối | Mặt tối, nền đèn rực | Gần ánh sáng cửa hàng, đèn đường, mặt hướng về nguồn sáng |
| Tiệc, sân khấu nhỏ | Đèn màu hắt lên mặt | Chọn lúc đèn trắng, đứng xa đèn màu đậm |
| Phòng ngủ buổi tối | Một bóng đèn vàng nhỏ | Ngồi gần đèn bàn có chụp đèn vải, hắt sáng bằng tường trắng |
Điểm chung: tìm một nguồn sáng chính đủ mạnh, quay mặt về phía nó, tránh đứng giữa hai nguồn khác màu. Ánh sáng ban đêm yếu nên giữ yên người lâu hơn một chút khi được chụp, và nhờ người chụp tì tay vào bàn hoặc tường cho máy khỏi rung.
Câu hỏi thường gặp
Trời âm u có chụp ảnh đẹp được không?
Được, thậm chí rất đẹp cho chân dung. Mây dày như một tấm tản sáng khổng lồ, ánh sáng mềm và đều, da mịn, không bóng gắt. Hạn chế là màu hơi nhạt và lạnh; chọn trang phục màu tươi hoặc ấm và tìm phông nền có màu để bù lại.
Vì sao chụp cạnh cửa sổ mà mặt vẫn tối?
Có thể bạn đứng quá xa cửa, quay lưng hoặc quay ngang so với cửa, hoặc máy đang đo sáng theo vùng ngoài cửa sổ. Bước lại gần, quay mặt về phía cửa và nhờ người chụp chạm vào mặt bạn trên màn hình để máy đo sáng đúng.
Giờ vàng ở Việt Nam là mấy giờ?
Không có giờ cố định vì giờ mặt trời mọc và lặn thay đổi theo mùa và theo vĩ độ, miền Bắc chênh nhiều hơn miền Nam. Cách đơn giản là xem giờ mặt trời lặn trên ứng dụng thời tiết và có mặt trước đó khoảng một giờ, hoặc ngay sau giờ mặt trời mọc.
Đứng dưới tán cây có bị da xanh không?
Có thể, khi ánh sáng chủ yếu đi qua lá xanh hoặc phản chiếu từ bãi cỏ rộng. Đứng ở mép tán cây nhìn ra khoảng trời hoặc mặt đường sáng sẽ giảm màu xanh. Phần còn lại có thể cân lại bằng công cụ chỉnh màu trên điện thoại.
Chụp ban đêm có nên bật đèn flash điện thoại không?
Flash điện thoại nhỏ và chiếu thẳng, thường làm da bóng, mắt đỏ và nền tối đen. Chỉ dùng khi không còn nguồn sáng nào. Tốt hơn là đứng gần đèn cửa hàng, đèn đường hoặc nhờ bạn bật đèn pin điện thoại khác chiếu chéo từ một bên, cách xa mặt.
Người da ngăm nên chọn ánh sáng thế nào?
Ánh sáng mềm, ấm tới từ phía trước làm da ngăm lên màu đều và có độ bóng khoẻ. Tránh đứng trước nền quá sáng khiến máy làm mặt tối đi; nhờ người chụp đo sáng theo mặt. Không cần làm sáng da quá mức khi chỉnh ảnh, vì màu da thật là phần đẹp của bạn.