Tóc khô xơ và chẻ ngọn là dấu hiệu lớp vỏ ngoài của sợi tóc đã bị mài mòn, khiến phần lõi bên trong mất nước, dễ rối và gãy. Nguyên nhân thường là cộng dồn của nắng, nhiệt từ máy sấy, máy là, hoá chất nhuộm, tẩy, uốn, duỗi, cùng với ma sát khi chải, buộc, ngủ. Chăm sóc giúp tóc mềm hơn và ngừng hư thêm, nhưng phần ngọn đã chẻ thì không liền lại được.
Vì vậy cách làm đúng có hai vế song song: cắt bỏ phần đã hư quá mức, và thay đổi thói quen để phần tóc mới mọc ra không đi lại con đường cũ. Bài dưới giúp bạn tự đánh giá mức hư, hiểu từng nguyên nhân và lên một lịch chăm sóc vừa sức.
Vì sao tóc hư không thể "phục hồi" như quảng cáo
Phần tóc bạn nhìn thấy là sợi keratin đã sừng hoá, không còn tế bào sống. Khác với da có thể tự tái tạo, sợi tóc khi bị tổn thương không tự lành. Phần sống duy nhất là nang tóc nằm dưới da đầu, nơi sợi tóc mới được tạo ra.
Mỗi sợi tóc có ba lớp: lớp biểu bì bên ngoài như những vảy xếp chồng, lớp vỏ ở giữa chứa phần lớn keratin và sắc tố, và ở nhiều sợi có thêm lớp lõi mỏng ở trung tâm. Khi lớp biểu bì bị bong tróc, lớp vỏ lộ ra, mất nước và protein nhanh hơn. Tóc trở nên xốp, hút nước nhanh nhưng cũng khô nhanh, sờ ráp, xỉn màu. Đến khi lớp vỏ bị tách ra ở đầu sợi, ta thấy ngọn tóc chẻ đôi, chẻ ba.
Các sản phẩm "phục hồi" làm được việc phủ một lớp lên bề mặt, lấp tạm những chỗ sứt mẻ, giúp tóc trơn, mềm, bóng hơn và ít gãy khi chải. Một số thành phần có thể bám vào chỗ hư khá bền qua vài lần gội. Đó là lợi ích thật, nhưng là "che chắn" chứ không phải "chữa lành".
Hiểu điều này giúp bạn không đổ tiền vào lời hứa biến tóc hư thành tóc mới, mà tập trung vào hai việc mang lại kết quả lâu dài: ngừng gây thêm tổn thương và cắt tỉa định kỳ.
Những nguyên nhân làm tóc khô xơ hay gặp ở Việt Nam
Nắng. Tia cực tím làm suy yếu protein và sắc tố của tóc, khiến tóc nhạt màu, ngả đỏ, giòn. Đi xe máy giữa trưa, tóc dài thả ngoài mũ bảo hiểm phơi nắng hằng ngày là nguyên nhân rất phổ biến mà ít người để ý.
Nhiệt. Sấy nóng sát tóc, là duỗi hằng ngày, uốn bằng máy ở nhiệt độ cao làm nước trong sợi tóc sôi lên, phá vỡ cấu trúc. Tóc ướt mà là ngay càng hại.
Hoá chất. Tẩy tóc để nhuộm màu sáng, nhuộm nhiều lần chồng lên nhau, uốn, duỗi đều làm thay đổi liên kết bên trong sợi tóc. Làm nhiều quy trình trong thời gian ngắn là cách nhanh nhất khiến tóc hư nặng.
Ma sát. Chải mạnh khi tóc ướt, lau tóc bằng cách vò khăn, buộc chặt bằng chun cao su, ngủ trên vỏ gối thô, đội mũ bảo hiểm cọ vào tóc. Mỗi lần một chút, cộng lại sau vài tháng thành tóc xơ.
Nước và môi trường. Nước nhiều clo ở hồ bơi, nước cứng nhiều khoáng, nước biển và gió khi đi du lịch đều làm tóc khô thêm. Không khí phòng điều hoà cả ngày cũng lấy bớt độ ẩm.
Tuổi và chất tóc. Tóc xoăn tự nhiên, tóc mảnh hoặc tóc ở người lớn tuổi thường dễ khô hơn vì dầu tự nhiên khó phủ đều xuống ngọn hoặc tuyến dầu tiết ít hơn.
Tự kiểm tra mức hư của tóc tại nhà
Không cần máy móc, bạn có thể đánh giá khá sát tình trạng tóc bằng mắt và tay. Làm khi tóc sạch, khô, không có sản phẩm dưỡng:
- Nhìn ngọn tóc dưới ánh sáng tốt. Lấy một lọn nhỏ, soi ngọn. Ngọn chẻ đôi, chẻ ba, có những chấm trắng nhỏ dọc sợi tóc (chỗ sợi sắp đứt) là dấu hiệu hư rõ.
- Vuốt ngược sợi tóc. Kẹp một sợi giữa hai ngón tay, vuốt từ ngọn lên chân. Tóc khoẻ trơn đều; tóc hư thấy lợn cợn, ráp ở đoạn gần ngọn.
- Thử độ đàn hồi. Lấy một sợi tóc rụng khi còn ẩm, kéo nhẹ hai đầu. Tóc khoẻ giãn ra một chút rồi co lại; tóc hư đứt ngay hoặc giãn mà không co lại như sợi dây mềm nhũn.
- Quan sát khi chải. Thấy nhiều đoạn tóc ngắn gãy rơi trên vai, trên lược, không có chân tóc trắng ở đầu là tóc gãy, khác với tóc rụng cả chân.
- So phần gần chân và phần ngọn. Nếu phần mười phân gần da đầu mềm, bóng còn phần dưới khô, xỉn, ranh giới đó thường trùng với lần nhuộm, tẩy hay duỗi gần nhất.
Phép thử thả sợi tóc vào cốc nước để xem chìm nhanh hay nổi, được lan truyền để đo "độ xốp", thực ra cho kết quả thiếu ổn định vì phụ thuộc dầu và sản phẩm trên tóc. Không nên dựa vào nó để kết luận.
Cắt tỉa ngọn: bao lâu một lần và cắt bao nhiêu
Tóc mọc trung bình khoảng một phân mỗi tháng, có người nhanh hơn, có người chậm hơn. Cắt tỉa không làm tóc mọc nhanh hơn, vì tốc độ mọc do nang tóc dưới da đầu quyết định, không phụ thuộc phần ngọn. Lợi ích của cắt tỉa là bỏ đi phần chẻ trước khi vết chẻ lan dần lên cao, khiến phải cắt nhiều hơn về sau.
Người muốn nuôi tóc dài thường tỉa khoảng một đến hai phân mỗi hai đến ba tháng. Tóc hư nặng sau tẩy, duỗi có thể cần cắt mạnh tay hơn một lần, rồi mới chuyển sang tỉa định kỳ. Tóc ngắn có kiểu cần giữ dáng thì cắt theo nhịp của kiểu tóc, thường bốn đến tám tuần.
Khi đến tiệm, nên nói rõ mục tiêu: muốn giữ độ dài tối đa hay muốn bỏ hết phần hư. Một người thợ có kinh nghiệm sẽ cho bạn xem ranh giới tóc hư và đề xuất. Nếu chưa sẵn sàng cắt ngắn, có thể chia làm hai, ba lần tỉa cách nhau vài tuần.
Tự cắt ngọn tại nhà được nếu dùng kéo cắt tóc sắc chuyên dụng. Kéo cắt giấy cùn làm đầu sợi tóc bị dập, dễ chẻ lại nhanh hơn. Một cách nhiều người dùng là xoắn lọn tóc nhỏ, những đầu tóc chẻ sẽ bật ra khỏi lọn, rồi tỉa riêng từng đầu đó.
Thói quen hằng ngày giúp tóc đỡ xơ
Những thay đổi nhỏ dưới đây không tốn kém, nhưng làm đều trong vài tháng sẽ thấy phần tóc mới mọc khoẻ hơn hẳn:
- Thấm tóc bằng khăn mềm hoặc áo thun cotton, ép nhẹ, không vò. Quấn tóc trong khăn mười lăm phút rồi tháo ra.
- Gỡ rối bằng lược răng thưa, đi từ ngọn lên chân, khi tóc đang có dầu xả hoặc đã ráo bớt.
- Sấy ở nhiệt độ vừa, giữ máy cách tóc, hoặc để khô tự nhiên khi có thể. Giảm số ngày là, uốn bằng máy mỗi tuần.
- Che tóc khi đi nắng: gom tóc vào trong áo khoác, đội mũ vải khi đi bộ, không để tóc dài phất phơ ngoài mũ bảo hiểm suốt quãng đường dài.
- Dùng chun bọc vải, đổi vị trí buộc mỗi ngày, không buộc khi tóc còn ướt.
- Ngủ với tóc khô, tết lỏng nếu tóc dài; vỏ gối vải trơn mịn giúp giảm ma sát.
- Đi bơi: làm ướt tóc bằng nước sạch và thoa một chút dầu xả trước khi xuống hồ, gội lại ngay sau khi bơi.
- Giãn khoảng cách giữa các lần nhuộm, uốn, duỗi; không làm hai quy trình hoá chất cùng lúc.
Trong các thói quen trên, che nắng và giảm nhiệt thường mang lại khác biệt lớn nhất với người đi xe máy hằng ngày ở miền Nam và miền Trung.
Ăn uống có giúp tóc đỡ khô không
Sợi tóc được tạo từ protein, nên chế độ ăn thiếu đạm kéo dài, giảm cân quá nhanh hay ăn kiêng khắt khe có thể khiến tóc mỏng, khô, dễ rụng. Thiếu sắt, thiếu một số vi chất cũng được ghi nhận liên quan đến tóc yếu, rụng nhiều, đặc biệt ở phụ nữ có kinh nhiều hoặc sau sinh.
Tuy vậy, cần phân biệt hai chuyện. Ăn uống đủ chất giúp tóc mới mọc ra khoẻ. Nhưng phần tóc đã hư ở ngọn do nắng, nhiệt, hoá chất thì không thay đổi được nhờ ăn uống. Uống thêm viên bổ sung khi cơ thể không thiếu cũng không làm tóc đẹp hơn, và một số vi chất dùng quá liều còn có thể gây rụng tóc.
Một bữa ăn hằng ngày có đủ thịt, cá, trứng, đậu, rau xanh, trái cây theo mùa là nền tảng hợp lý. Nếu bạn nghi mình thiếu chất, ăn chay lâu năm, mệt mỏi, da xanh, kinh nguyệt nhiều, nên đi khám để bác sĩ cho xét nghiệm và tư vấn, thay vì tự mua thực phẩm chức năng về uống.
Uống đủ nước tốt cho cơ thể nói chung, nhưng không có bằng chứng rằng uống thật nhiều nước sẽ làm tóc hết khô. Độ ẩm của sợi tóc phụ thuộc chủ yếu vào lớp biểu bì bên ngoài có còn nguyên vẹn hay không.
Một lịch chăm tóc khô bốn tuần để bắt đầu
Lịch dưới đây là ví dụ giả định cho một người tóc dài ngang lưng, đã nhuộm, gội cách ngày, đi xe máy hằng ngày. Điều chỉnh theo tóc của bạn:
| Thời điểm | Việc làm | Mục đích |
|---|---|---|
| Mỗi lần gội | Dầu gội dịu cho da đầu, dầu xả ở thân và ngọn, thấm khô bằng khăn mềm | Làm sạch mà không khô thêm, giảm rối |
| Một lần mỗi tuần | Kem ủ thay dầu xả, để theo hướng dẫn | Làm mềm sâu phần tóc hư |
| Sau khi gội | Vài giọt dầu dưỡng hoặc xịt dưỡng không xả ở ngọn | Giảm xơ, bảo vệ khi chải và ra đường |
| Mỗi ngày đi xe | Gom tóc vào áo khoác hoặc tết lỏng, buộc thấp | Che nắng, giảm ma sát |
| Tuần thứ nhất | Đi tỉa bỏ phần ngọn chẻ rõ | Ngăn vết chẻ lan lên |
| Cả bốn tuần | Ngưng là duỗi, sấy ở nhiệt vừa | Cho tóc nghỉ khỏi nhiệt |
Sau bốn tuần, kiểm tra lại bằng các phép thử ở trên. Phần lớn người sẽ thấy tóc mềm và ít gãy hơn, dù độ dài chưa đổi. Duy trì những gì hợp, bỏ những gì thừa.
Câu hỏi thường gặp
Tóc chẻ ngọn có tự hết không?
Không. Vết chẻ không liền lại được, và nếu để lâu có thể tách dần lên cao. Các sản phẩm dưỡng chỉ làm ngọn chẻ dính tạm, trông gọn hơn trong vài ngày. Cắt bỏ là cách duy nhất loại phần ngọn chẻ.
Có nên cắt tóc ngắn hẳn để tóc mới mọc khoẻ hơn không?
Cắt ngắn không làm nang tóc khoẻ hơn hay tóc mọc dày hơn. Nó chỉ bỏ đi phần đã hư. Nếu tóc hư gần hết chiều dài, cắt ngắn giúp mái tóc trông khoẻ ngay. Nếu hư chỉ ở ngọn, tỉa định kỳ là đủ.
Tóc khô có nên gội ít đi không?
Có thể giãn khoảng cách gội nếu da đầu không bết, không ngứa. Nhưng gội ít không phải cách chính để chữa tóc khô. Quan trọng hơn là dầu gội dịu, dầu xả đều đặn và giảm nhiệt, nắng, hoá chất.
Dùng dầu dừa có làm tóc hết khô xơ không?
Dầu dừa giúp ngọn tóc mềm hơn và có nghiên cứu cho thấy giảm mất protein khi dùng trước khi gội. Nó không làm liền tóc chẻ và có thể khiến tóc mảnh bị bết. Thoa lượng nhỏ ở ngọn và gội sạch.
Bao lâu thì tóc khô xơ cải thiện?
Cảm giác mềm hơn có thể thấy sau vài lần dùng dầu xả, kem ủ đúng cách. Còn để toàn bộ mái tóc là tóc khoẻ thì phải chờ phần tóc mới mọc thay dần phần hư, mất nhiều tháng tuỳ độ dài và tốc độ mọc của bạn.
Tóc khô xơ kèm rụng nhiều có phải do thiếu chất không?
Có thể, nhưng cũng có nhiều nguyên nhân khác như rối loạn tuyến giáp, sau sinh, sau ốm, căng thẳng. Khi tóc rụng nhiều kéo dài, nên đi khám để được tìm nguyên nhân thay vì tự đoán và tự uống bổ sung.