Một chu trình chăm sóc da đủ dùng chỉ có ba bước: buổi sáng làm sạch, dưỡng ẩm, chống nắng; buổi tối làm sạch, dưỡng ẩm. Toner, serum, mặt nạ là phần thêm khi bạn có nhu cầu cụ thể, không phải điều kiện để da khoẻ. Thứ tự bôi theo nguyên tắc từ mỏng đến đặc, kem chống nắng luôn là lớp cuối buổi sáng.
Nhiều người bắt đầu bằng một chu trình mười bước xem trên mạng, rồi da nổi mụn, đỏ rát mà không biết do sản phẩm nào. Bài này giúp bạn dựng một chu trình nền tảng, thêm từng bước khi thật sự cần, và nhận ra lúc nên cắt bớt.
Chu trình tối thiểu cho người mới bắt đầu
Bắt đầu với chu trình dưới đây trong ít nhất bốn tuần. Khi da đã ổn định với nền này, bạn mới có cơ sở để thêm hoạt chất:
| Thời điểm | Bước | Ghi chú |
|---|---|---|
| Sáng | 1. Rửa mặt | Da khô có thể chỉ rửa nước mát; da dầu dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ |
| Sáng | 2. Dưỡng ẩm | Kết cấu mỏng; da dầu có thể chọn gel |
| Sáng | 3. Chống nắng | Lớp cuối cùng, đủ lượng; bôi lại khi ra ngoài lâu |
| Tối | 1. Làm sạch | Có trang điểm hoặc kem chống nắng chống nước thì tẩy trang trước |
| Tối | 2. Dưỡng ẩm | Có thể dùng kem đặc hơn buổi sáng nếu da khô |
Ba sản phẩm chính là sữa rửa mặt, kem dưỡng ẩm và kem chống nắng. Nếu ngân sách có hạn, ưu tiên kem chống nắng dùng hằng ngày được, vì tác hại của nắng tích luỹ lâu dài và là nguyên nhân lớn của sạm, thâm, lão hoá sớm.
Người làm việc trong nhà cả ngày vẫn nên chống nắng buổi sáng, vì tia UVA đi qua được cửa kính và nhiều người vẫn ra ngoài lúc trưa, lúc tan làm.
Thứ tự bôi: vì sao từ mỏng đến đặc
Nguyên tắc chung là bôi sản phẩm lỏng, mỏng, gốc nước trước; sản phẩm đặc, nhiều dầu sau. Lớp đặc tạo màng trên da, nếu bôi trước sẽ cản các lớp mỏng sau thấm xuống. Theo nguyên tắc đó, thứ tự thường gặp là: nước cân bằng hoặc toner, tinh chất hoặc serum, kem dưỡng mắt nếu có, kem dưỡng ẩm, dầu dưỡng nếu dùng, và cuối cùng là kem chống nắng vào buổi sáng.
Kem chống nắng đứng cuối vì nó cần tạo một lớp phủ đều trên bề mặt da để phát huy tác dụng. Bôi kem dưỡng đè lên trên có thể làm lớp chống nắng bị xô lệch, mỏng đi ở một số chỗ. Nếu trang điểm, lớp nền đi sau kem chống nắng.
Có một số ngoại lệ do nhà sản xuất hướng dẫn riêng, ví dụ một số sản phẩm điều trị cần bôi trực tiếp lên da sạch, hoặc một số kem chống nắng khuyên dùng thay cho kem dưỡng. Khi hướng dẫn trên bao bì khác với nguyên tắc chung, nên làm theo bao bì vì sản phẩm được thiết kế cho cách dùng đó.
Toner, serum, kem dưỡng: mỗi thứ làm gì và có cần không
Toner hay nước cân bằng. Ngày trước toner dùng để lau sạch cặn sữa rửa mặt và cân bằng độ kiềm. Sữa rửa mặt hiện nay phần lớn đã dịu, nên toner trở thành bước tuỳ chọn: loại cấp ẩm nhẹ giúp da dễ chịu, loại có axit tẩy da chết thì phải tính vào lịch tẩy tế bào chết. Không có toner, da vẫn khoẻ.
Serum hay tinh chất. Là sản phẩm cô đặc một vài hoạt chất cho một mục tiêu cụ thể: cấp ẩm, làm đều màu, hỗ trợ da mụn, chống oxy hoá. Chỉ nên thêm serum khi bạn biết rõ mình đang muốn giải quyết điều gì, và mỗi lần chỉ thêm một loại.
Kem dưỡng ẩm. Giữ nước cho da, làm mềm bề mặt, hỗ trợ lớp màng bảo vệ tự nhiên. Đây là bước nên có với mọi loại da, kể cả da dầu, chỉ khác nhau ở kết cấu.
Mặt nạ. Mặt nạ giấy hay mặt nạ ngủ chủ yếu cấp ẩm tức thời, làm da mềm, căng hơn trong một hai ngày. Dùng khi thích, không thay được dưỡng ẩm hằng ngày.
Kem chống nắng. Bước không thể thiếu vào buổi sáng. Cách chọn chỉ số, lượng bôi và bôi lại khi đi xe máy có trong bài riêng về kem chống nắng của danh mục này.
Thêm sản phẩm mới mà không làm loạn da
Phần lớn sự cố khi chăm da đến từ việc thêm nhiều sản phẩm cùng lúc. Khi muốn bổ sung, làm theo trình tự sau:
- Xác định một mục tiêu cụ thể: ví dụ mờ thâm mụn, hay đỡ khô vùng má. Không thêm sản phẩm chỉ vì đang được nhắc nhiều.
- Thử trên một vùng nhỏ như sau tai hoặc dưới quai hàm trong vài tối liên tiếp. Nếu không đỏ, ngứa, rát thì mới bôi cả mặt.
- Mỗi lần chỉ thêm một sản phẩm, dùng ít nhất hai đến bốn tuần mới đánh giá. Nhiều thay đổi trên da cần thời gian để nhìn thấy.
- Với hoạt chất mạnh, bắt đầu cách ngày hoặc hai ba lần một tuần, tăng dần nếu da chịu được.
- Ghi lại ngày bắt đầu và cảm nhận. Khi da có vấn đề, bạn biết ngay nên nghi sản phẩm nào.
Nếu da nổi mụn li ti, đỏ hoặc rát sau khi thêm sản phẩm, ngừng sản phẩm đó và quay về chu trình nền. Phản ứng nặng như sưng, nổi mẩn lan rộng thì nên gặp bác sĩ da liễu.
Chờ bao lâu giữa các lớp, bôi bao nhiêu là đủ
Không cần đợi từng lớp khô hẳn mười phút như một số lời khuyên trên mạng. Với sản phẩm dưỡng thông thường, chờ đến khi lớp trước đã thấm, bề mặt không còn ướt nhoẹt, thường khoảng một hai phút, là đủ để bôi lớp sau. Riêng kem chống nắng, nên để vài phút cho lớp màng ổn định trước khi trang điểm hoặc đeo khẩu trang.
Lượng dùng cũng là chỗ hay sai. Serum thường chỉ cần vài giọt cho cả mặt; kem dưỡng khoảng một hạt đậu là vừa với mặt và cổ; kem chống nắng thì ngược lại, phần lớn người bôi quá ít so với lượng cần để đạt chỉ số ghi trên chai. Dùng nhiều serum không làm hiệu quả tăng theo, chỉ thêm tốn và dễ kích ứng.
Thoa nhẹ nhàng, vỗ hoặc vuốt theo một chiều, tránh kéo căng da. Vùng cổ và gáy cũng là da mặt kéo dài xuống, nên bôi kem dưỡng và kem chống nắng ở đó, nhất là với người hay đi xe máy.
Tay sạch cũng là một phần của chu trình. Rửa tay trước khi chạm vào mặt, dùng thìa hoặc que lấy kem với sản phẩm dạng hũ, đậy nắp ngay sau khi dùng và để sản phẩm ở chỗ thoáng mát, tránh bậu cửa sổ nắng rọi hay trong cốp xe. Mỹ phẩm để nơi nóng dễ tách lớp, đổi mùi, giảm tác dụng; mở nắp quá hạn ghi trên bao bì thì nên bỏ dù chưa dùng hết.
Ba chu trình mẫu cho ba nhịp sống khác nhau
Chu trình nền cần được điều chỉnh theo cách bạn sống mỗi ngày. Ba ví dụ giả định dưới đây cho thấy cùng một khung ba bước có thể biến tấu thế nào:
| Tình huống | Buổi sáng | Buổi tối |
|---|---|---|
| Da dầu, đi xe máy đi làm 40 phút mỗi chiều | Sữa rửa mặt dịu, gel dưỡng mỏng, kem chống nắng kết cấu nhẹ; mang theo để bôi lại trước khi về | Tẩy trang nhẹ hoặc làm sạch hai bước vì đã bôi lại kem chống nắng và dính bụi; gel dưỡng |
| Da khô, làm văn phòng điều hoà cả ngày | Rửa nước mát, kem dưỡng hơi đặc, kem chống nắng có độ ẩm | Sữa rửa mặt dịu, kem dưỡng đặc hơn; tối nào da căng thì thêm một lớp mỏng ở má |
| Mẹ bỉm ít thời gian, hay thức đêm | Rửa mặt nhanh, một sản phẩm vừa dưỡng ẩm vừa chống nắng nếu da hợp, hoặc hai bước gọn | Làm sạch, kem dưỡng; chỉ thêm một serum cấp ẩm khi đã quen nhịp và còn sức |
Điểm chung của cả ba là không có bước nào bị bắt buộc vì "người ta làm vậy". Người đi xe máy nhiều cần kỹ ở khâu làm sạch buổi tối; người ngồi phòng lạnh cần kỹ ở khâu giữ ẩm; người ít thời gian cần chu trình ngắn nhất có thể mà vẫn duy trì được.
Khi hoàn cảnh thay đổi, ví dụ chuyển từ văn phòng sang công việc ngoài trời, hay từ miền Bắc vào miền Nam, hãy điều chỉnh kết cấu sản phẩm và tần suất bôi lại kem chống nắng trước, rồi mới nghĩ tới việc mua thêm thứ mới.
Dấu hiệu chu trình đang quá tải và cần cắt bớt
Chăm da nhiều chưa chắc là chăm tốt. Những dấu hiệu sau cho thấy da đang bị dùng quá nhiều thứ hoặc quá mạnh:
- Da châm chích, nóng rát khi bôi cả những sản phẩm dịu nhẹ vốn quen dùng.
- Mặt bóng như sáp, căng bóng nhưng lại bong vảy ở cánh mũi, quanh miệng.
- Nổi nhiều mụn nhỏ li ti cùng lúc sau khi đổi hoặc thêm sản phẩm.
- Da đỏ lên khi rửa mặt bằng nước thường.
- Bạn không nhớ chính xác mình đang dùng những gì vào buổi nào.
Khi gặp các dấu hiệu này, cách an toàn là quay về ba bước nền: làm sạch dịu, dưỡng ẩm đơn giản không hương liệu, chống nắng. Giữ như vậy một hai tuần cho da dịu lại, rồi mới thêm từng thứ. Bài về da nhạy cảm và kích ứng trong danh mục này hướng dẫn kỹ hơn.
Một chu trình tốt là chu trình bạn duy trì được mỗi ngày, kể cả những tối về muộn mệt mỏi. Ba bước làm đều đặn có ích hơn mười bước chỉ làm được cuối tuần.
Câu hỏi thường gặp
Buổi sáng có cần dùng sữa rửa mặt không?
Không bắt buộc. Da khô hoặc nhạy cảm có thể chỉ rửa nước mát buổi sáng, vì da đã được làm sạch tối hôm trước. Da dầu, đổ nhiều mồ hôi khi ngủ hoặc dùng kem dưỡng đặc ban đêm có thể rửa bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ.
Dùng serum trước hay kem dưỡng trước?
Thông thường serum trước, kem dưỡng sau, theo nguyên tắc từ mỏng đến đặc. Serum lỏng hơn và chứa hoạt chất cô đặc, nên bôi lên da sạch để thấm tốt hơn. Kem dưỡng đi sau giúp giữ ẩm và làm dịu.
Có thể dùng cùng lúc nhiều serum không?
Có thể, nhưng không nên với người mới. Dùng nhiều serum cùng lúc dễ chồng hoạt chất, tăng nguy cơ kích ứng và khó biết sản phẩm nào gây vấn đề. Bắt đầu với một loại, thêm loại thứ hai sau vài tuần nếu thật sự cần.
Kem dưỡng ban ngày và ban đêm có khác nhau không?
Kem ban ngày thường mỏng nhẹ để dễ bôi kem chống nắng và trang điểm lên trên; kem ban đêm có thể đặc hơn. Nhiều người dùng một loại cho cả hai buổi vẫn ổn. Quan trọng là kết cấu hợp loại da và khí hậu nơi bạn sống.
Bao lâu thì thấy chu trình chăm da có tác dụng?
Cảm giác da mềm, đỡ khô có thể thấy sau vài ngày. Thay đổi về màu da, thâm, kết cấu thường cần ít nhất vài tuần đến vài tháng dùng đều. Đừng đổi sản phẩm sau một tuần chỉ vì chưa thấy khác.
Đang mang thai có cần đổi chu trình chăm da không?
Chu trình nền làm sạch, dưỡng ẩm, chống nắng vẫn dùng được. Một số hoạt chất cần thận trọng khi mang thai và cho con bú, vì vậy trước khi dùng sản phẩm có hoạt chất mạnh, nên hỏi bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ da liễu.