Quầng thâm dưới mắt thường không do một nguyên nhân duy nhất. Có người thâm vì vùng da đó nhiều sắc tố hơn, có người thâm vì da mỏng để lộ mạch máu xanh tím bên dưới, có người thật ra không thâm mà là bóng đổ của rãnh dưới mắt. Thức khuya làm cả ba kiểu rõ hơn, nhưng ngủ bù không phải lúc nào cũng xoá được.
Bọng mắt cũng chia hai nhóm: sưng do giữ nước, sáng dậy rõ rồi xẹp dần trong ngày; và bọng do tuổi, khi mô nâng đỡ quanh mắt lỏng dần, nằm yên cả ngày. Bài này giúp bạn tự nhận ra mình thuộc kiểu nào, chăm sóc tại nhà ở mức hợp lý, che cho gọn khi cần ra đường, và biết lúc nào nên gặp bác sĩ da liễu thay vì mua thêm kem mắt.
Ba kiểu quầng thâm và cách tự nhận ra
Đứng trước gương ở chỗ có ánh sáng tự nhiên, nhìn thẳng rồi ngẩng mặt lên một chút, sau đó dùng ngón tay kéo nhẹ vùng da dưới mắt sang bên. Phản ứng của vùng thâm cho biết khá nhiều:
| Kiểu | Màu thường thấy | Khi kéo nhẹ da hoặc ngẩng mặt | Hay gặp ở |
|---|---|---|---|
| Do sắc tố | Nâu, nâu xám | Màu vẫn còn nguyên, không nhạt đi | Người có cơ địa nhiều sắc tố, người hay dụi mắt, người bị viêm da cơ địa, dị ứng mũi |
| Do mạch máu | Xanh, tím, hơi hồng | Nhạt bớt khi kéo căng; rõ hơn khi mệt, thiếu ngủ, lạnh | Người có da vùng mắt mỏng, da trắng, sau ốm, khi thiếu ngủ kéo dài |
| Do bóng đổ | Vệt tối theo đường rãnh | Gần như biến mất khi ngẩng mặt về phía đèn | Người có rãnh lệ sâu, người gầy đi nhanh, tuổi trung niên |
Nhiều người có hai hoặc cả ba kiểu cùng lúc. Một nhân viên văn phòng ngoài ba mươi (ví dụ giả định) có thể vừa có nền da hơi nâu dưới mắt, vừa thấy vùng đó tím hơn sau tuần làm báo cáo, lại thêm rãnh lệ bắt đầu rõ. Biết như vậy để kỳ vọng đúng: sản phẩm bôi ngoài da tác động được phần nào vào kiểu sắc tố và giúp da khoẻ hơn, nhưng gần như không thay đổi được bóng đổ do cấu trúc.
Kiểu mạch máu là kiểu hay "lên xuống" nhất theo giấc ngủ, mệt mỏi và thời tiết. Kiểu sắc tố thì bền hơn và dễ đậm thêm nếu bạn hay dụi mắt hoặc để vùng mắt phơi nắng mà không có kính, không có kem chống nắng.
Vì sao thức khuya làm mắt thâm và sưng
Thiếu ngủ khiến da trông nhợt hơn, trong khi vùng dưới mắt vốn là chỗ da mỏng nhất trên mặt. Trên nền da nhợt, mạch máu và sắc tố bên dưới hiện rõ hơn. Thêm vào đó, khi mệt người ta hay dụi mắt, ngồi trước màn hình lâu, uống nhiều cà phê rồi lại ngủ muộn, tạo thành một vòng lặp.
Bọng mắt buổi sáng phần lớn là chuyện nước. Khi nằm cả đêm, dịch dễ dồn về vùng mô lỏng quanh mắt. Bữa tối mặn, uống rượu bia, khóc trước khi ngủ, ngủ gối thấp hoặc nằm sấp đều làm sáng hôm sau sưng hơn. Loại sưng này thường xẹp dần sau một hai giờ đi lại, rửa mặt nước mát.
Dị ứng cũng là thủ phạm hay bị bỏ qua. Người bị viêm mũi dị ứng, hay hắt hơi mỗi sáng hoặc khi trời chuyển mùa, thường có vùng dưới mắt sẫm hơn và hay ngứa, kéo theo dụi mắt. Ở những người này, điều trị dị ứng theo hướng dẫn của bác sĩ đôi khi giúp vùng mắt sáng hơn mọi loại kem.
Cuối cùng là tuổi tác. Theo thời gian, da mỏng đi, lớp mỡ đệm quanh mắt có thể dịch chuyển, rãnh lệ sâu hơn. Đây là thay đổi tự nhiên, không phải lỗi của bạn, và cũng không phải thứ một lọ kem mắt sửa được.
Chăm sóc hằng ngày: những việc thật sự có ích
Ngủ đủ và ngủ đều giờ. Không có mẹo nào thay được việc này với quầng thâm kiểu mạch máu. Đi ngủ cùng một giờ trong tuần thường có tác dụng rõ hơn ngủ bù cuối tuần.
Kê gối cao hơn một chút. Đầu cao hơn tim một chút giúp dịch ít dồn về vùng mắt, sáng dậy đỡ sưng. Người hay nằm sấp có thể thử nằm ngửa.
Bớt mặn vào bữa tối. Nước chấm, mì gói, đồ ăn vặt mặn buổi tối là nguyên nhân quen thuộc của mắt sưng sáng hôm sau. Rượu bia cũng vậy.
Ngừng dụi mắt. Dụi mắt làm da vùng này dày sạm dần theo thời gian. Nếu mắt hay ngứa, nên tìm nguyên nhân: dị ứng, khô mắt, kính áp tròng, mỹ phẩm vùng mắt.
Chống nắng cho vùng mắt. Bôi kem chống nắng sát vùng mắt nhưng tránh quệt vào mí, đeo kính râm khi đi xe máy giữa trưa. Kính vừa che nắng vừa giảm nheo mắt.
Dưỡng ẩm nhẹ nhàng. Vùng mắt khô, nhăn li ti trông thâm hơn. Một lớp kem dưỡng không hương liệu, chấm bằng ngón áp út, đã đủ cho phần lớn người. Kem mắt riêng tiện vì kết cấu hợp vùng này, không bắt buộc.
Bọng mắt sáng ngủ dậy: xử lý nhanh trong mười phút
Khi sáng dậy thấy mắt sưng mà phải đi làm, những cách sau giúp xẹp nhanh hơn. Chúng tác động lên sưng do giữ nước, không tác động lên bọng do tuổi:
- Chườm lạnh: khăn sạch nhúng nước mát vắt ráo, hoặc thìa inox để ngăn mát tủ lạnh vài phút, đặt nhẹ dưới mắt. Không áp đá trực tiếp lên da.
- Rửa mặt nước mát thay vì nước ấm, rồi đi lại, vận động nhẹ. Đứng và cử động giúp dịch rút nhanh hơn nằm nán.
- Vỗ nhẹ, không miết: dùng đầu ngón tay vỗ nhẹ từ góc trong ra đuôi mắt khi thoa kem dưỡng. Miết mạnh chỉ làm da kích ứng.
- Túi trà đã nguội là cách dân gian nhiều người dùng; phần có tác dụng chủ yếu là độ mát và độ ẩm. Nếu dùng, để túi trà nguội hẳn, sạch, và bỏ nếu mắt cay.
- Uống nước và ăn sáng nhạt, tránh tiếp tục ăn mặn.
Không đắp lát chanh, kem đánh răng, dầu gió hay bất kỳ thứ gì cay nóng gần mắt. Những mẹo như vậy vẫn được truyền tay nhưng dễ gây bỏng rát, viêm da, thậm chí tổn thương mắt.
Kem mắt và hoạt chất: kỳ vọng ở mức nào
Quảng cáo kem mắt thường hứa "xoá thâm". Thực tế, sản phẩm bôi ngoài làm được ba việc ở mức vừa phải: dưỡng ẩm để vùng da căng mịn hơn và phản chiếu ánh sáng tốt hơn; hỗ trợ làm đều màu với kiểu sắc tố khi dùng đều nhiều tuần cùng với chống nắng; và một số kết cấu có hạt bắt sáng giúp vùng mắt trông sáng ngay khi bôi.
Các hoạt chất hay gặp trong kem mắt như niacinamide, vitamin C, caffeine, peptide được giải thích kỹ hơn ở danh mục đọc mỹ phẩm và thành phần của trang. Điều cần nhớ ở đây: vùng mắt nhạy cảm hơn phần còn lại của mặt, nên sản phẩm mạnh dùng cho mặt chưa chắc hợp với mắt. Thử ở một vùng nhỏ cạnh đuôi mắt trong vài tối trước khi bôi cả vùng.
Với bóng đổ do rãnh lệ, không có kem nào lấp được. Những phương pháp can thiệp như tiêm chất làm đầy hay phẫu thuật mí là thủ thuật y khoa, chỉ nên được bàn với bác sĩ tại cơ sở y tế được cấp phép, sau khi đã cân nhắc kỹ lợi ích và rủi ro. Trang này không hướng dẫn hay khuyến khích các thủ thuật đó.
Che quầng thâm gọn gàng khi ra ngoài
Che khuyết điểm là cách nhanh và an toàn nhất để vùng mắt trông tươi trong ngày quan trọng. Trình tự cơ bản:
- Dưỡng ẩm vùng mắt trước vài phút để lớp che không bị khô, không đọng vào nếp nhăn.
- Nếu quầng thâm ngả xanh tím, chấm một lớp rất mỏng kem hiệu chỉnh tông cam đào; da sáng chọn đào nhạt, da ngăm chọn cam đậm hơn. Quầng nâu nhạt thì có thể bỏ qua bước này.
- Chấm kem che khuyết điểm sáng hơn nền da nửa tông vào phần tối nhất, thường là góc trong mắt, không tô kín cả vùng.
- Dặm bằng ngón áp út hoặc mút ẩm cho tan vào da. Lớp mỏng nhiều lần đẹp hơn một lớp dày.
- Phủ thật ít phấn bột mịn nếu da dầu hoặc trời nóng, tránh phủ dày làm vùng mắt khô và lộ nếp.
Cách chọn tông và các bước trang điểm mắt chi tiết có ở danh mục trang điểm. Tối về nhớ tẩy trang nhẹ nhàng vùng mắt, đặt bông thấm nước tẩy trang vài giây cho mềm rồi mới lau, không chà.
Khi nào nên đi khám thay vì tự chăm
Phần lớn quầng thâm và bọng mắt là chuyện thẩm mỹ, vô hại. Nhưng nên gặp bác sĩ, có thể là bác sĩ da liễu, nội khoa hoặc nhãn khoa tuỳ dấu hiệu, khi:
- Mắt sưng xuất hiện đột ngột, sưng cả hai mắt kèm phù chân, tiểu ít, mệt nhiều.
- Sưng một bên mắt kèm đỏ, đau, nóng, sốt hoặc nhìn mờ.
- Vùng quanh mắt ngứa, đỏ, bong vảy kéo dài, có thể là viêm da tiếp xúc với mỹ phẩm hoặc viêm da cơ địa.
- Quầng thâm xuất hiện mới, lan rộng, sẫm nhanh mà không rõ lý do, hoặc kèm sụt cân, mệt mỏi kéo dài.
- Mắt lồi ra, cảm giác cộm, chảy nước mắt nhiều.
- Đã dùng sản phẩm bôi mà vùng mắt châm chích, rát, đỏ hơn.
Những dấu hiệu trên không phải để tự đoán bệnh, mà để biết lúc nào không nên tiếp tục thử kem. Bác sĩ sẽ hỏi bệnh sử và khám để tìm nguyên nhân; việc dùng thuốc nếu có phải theo chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ đủ tám tiếng mà vẫn thâm quầng là sao?
Có thể quầng thâm của bạn thuộc kiểu sắc tố hoặc bóng đổ, vốn ít thay đổi theo giấc ngủ. Cơ địa gia đình cũng ảnh hưởng nhiều. Khi đó chống nắng, ngừng dụi mắt và che khuyết điểm hợp lý thường thực tế hơn là cố ngủ thêm.
Kem mắt có thật sự cần thiết không?
Không bắt buộc. Kem dưỡng mặt dịu nhẹ, không hương liệu thường dùng được cho vùng mắt. Kem mắt tiện vì kết cấu và nồng độ đã tính cho vùng da mỏng. Nếu kem mặt của bạn có hoạt chất mạnh, nên dùng sản phẩm riêng cho mắt.
Đắp dưa leo hay khoai tây có làm hết thâm không?
Lát dưa leo mát giúp đỡ sưng tạm thời nhờ độ lạnh và ẩm, tương tự khăn mát. Không có bằng chứng đáng tin rằng chúng làm mờ sắc tố. Nếu dùng, rửa sạch, để mát, và ngừng ngay nếu thấy ngứa.
Đeo kính áp tròng lâu có làm mắt thâm hơn không?
Kính áp tròng không trực tiếp gây thâm, nhưng đeo lâu dễ làm khô mắt, cộm, khiến bạn dụi mắt nhiều hơn. Dụi lâu ngày làm vùng da dưới mắt sạm. Nên tuân thủ thời gian đeo và vệ sinh kính theo hướng dẫn.
Quầng thâm có tự hết khi lớn tuổi không?
Thường là không, thậm chí bóng đổ do rãnh lệ có thể rõ hơn theo tuổi. Kiểu do thiếu ngủ thì cải thiện khi sinh hoạt điều độ. Điều chỉnh kỳ vọng giúp bạn đỡ tốn tiền vào sản phẩm hứa hẹn quá mức.
Có nên dùng kem trộn bôi vùng mắt cho nhanh sáng không?
Không. Kem trộn không rõ thành phần có thể chứa corticoid hoặc chất tẩy trắng mạnh, gây mỏng da, giãn mạch, kích ứng, đặc biệt nguy hiểm ở vùng mắt. Muốn can thiệp sâu hơn, hãy gặp bác sĩ da liễu.