"Da gà" mà nhiều chị em than phiền, tức những nốt nhỏ sần sùi như da gà vặt lông ở mặt sau cánh tay, đùi, mông, trong y khoa gọi là dày sừng nang lông. Đó là khi chất sừng tích lại thành nút nhỏ bịt miệng nang lông. Tình trạng này vô hại, không lây, rất phổ biến, thường có tính gia đình và hay nặng hơn khi trời hanh khô.
Da gà không chữa dứt được bằng kem, nhưng có thể làm mịn và bớt đỏ rõ rệt nếu chăm đúng và đều. Nhiều người cũng thấy nhẹ dần khi qua tuổi hai mươi, ba mươi. Bài này giải thích cơ chế, cách chăm tại nhà, những thứ nên tránh, và chăm luôn vùng khuỷu tay, đầu gối thô ráp hay đi cùng.
Da gà là gì, vì sao lại bị
Mỗi sợi lông trên cơ thể mọc ra từ một nang lông. Ở người có da gà, keratin, loại protein tạo nên lớp sừng, sản sinh nhiều hơn và không bong đi bình thường mà tụ lại thành nút cứng ở miệng nang. Sờ vào thấy ráp như giấy nhám; nhìn kỹ là những chấm nhỏ màu da, trắng, đỏ hoặc nâu, đôi khi có sợi lông cuộn nằm dưới.
Nguyên nhân chính là cơ địa. Da gà hay đi cùng da khô và viêm da cơ địa, gặp nhiều ở người trong cùng gia đình. Tuổi dậy thì và giai đoạn thay đổi nội tiết như mang thai có thể làm rõ hơn. Mùa đông và mùa hanh khô ở miền Bắc, hay ngồi điều hoà nhiều, tắm nước nóng lâu cũng làm nặng lên. Mùa hè ẩm nhiều người lại thấy đỡ.
Da gà không phải do bẩn, không phải do ăn uống "nóng", cũng không phải dấu hiệu bệnh nội tạng. Nó không lây qua tiếp xúc. Biết điều đó để bớt chà xát và bớt lo.
Mức độ da gà thay đổi theo mùa, theo giai đoạn. Một người (ví dụ giả định) có thể thấy cánh tay gần như mịn vào tháng bảy ở Sài Gòn, rồi sần rõ khi ra Hà Nội công tác mùa đông. Điều này cho thấy độ ẩm của da ảnh hưởng nhiều thế nào, và cũng là lý do dưỡng ẩm là nền tảng của mọi cách chăm.
Da gà cũng hay xuất hiện ở má của trẻ nhỏ và người trẻ, tạo những chấm đỏ li ti. Ở mặt, cách chăm cần nhẹ hơn nhiều so với cánh tay, và nên hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm có axit.
Cần phân biệt da gà với "nổi da gà" khi lạnh hay xúc động. Nổi da gà là cơ dựng lông co lại trong chốc lát rồi hết, còn da gà ở đây là tình trạng kéo dài nhiều tháng, nhiều năm.
Phân biệt da gà với vài tình trạng hay nhầm
Một số tình trạng da khác cũng tạo nốt nhỏ quanh nang lông. Bảng dưới chỉ giúp nhận diện sơ bộ, không thay khám bác sĩ:
| Tình trạng | Trông thế nào | Thường ngứa, đau không | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Da gà | Nốt nhỏ đều, sần, màu da hoặc hơi đỏ, ở mặt sau cánh tay, đùi, mông | Thường không, đôi khi hơi ngứa khi khô | Chăm tại nhà bằng dưỡng ẩm và chất làm mềm sừng |
| Viêm nang lông | Nốt đỏ, có thể có mủ trắng ở đỉnh, rải rác | Có thể đau, ngứa | Hay gặp sau cạo lông, mặc đồ bó, ra mồ hôi; nhiều hoặc tái đi tái lại thì đi khám |
| Mụn ở lưng, ngực | Nhân mụn, mụn viêm kích thước không đều | Có thể đau | Chăm như mụn, khác với da gà |
| Viêm nang lông do nấm | Nốt nhỏ đều nhau, đỏ, ngứa, ở lưng, ngực, vai | Thường ngứa | Nặng lên khi nóng ẩm; cần bác sĩ xác định |
| Lông mọc ngược sau cạo | Nốt đỏ, thấy sợi lông cuộn dưới da | Có thể đau nhẹ | Đổi cách cạo, tẩy da chết nhẹ |
Nếu nốt sưng to, đau, chảy mủ, lan nhanh, hoặc bạn không chắc mình thuộc loại nào, nên nhờ bác sĩ da liễu xem. Việc nhầm viêm nang lông do nấm với da gà rồi bôi kem dưỡng đặc có thể làm tình trạng kéo dài.
Chăm da gà tại nhà: quy trình đơn giản dùng được lâu dài
Vì da gà là chuyện cơ địa, cách chăm phải dùng được mỗi ngày mà không phiền. Quy trình sau đủ cho phần lớn người:
- Tắm nước ấm vừa, không nóng, trong thời gian ngắn. Nước nóng làm da khô và nốt sần rõ hơn.
- Dùng sữa tắm dịu nhẹ, ít tạo bọt. Nếu muốn, vài lần mỗi tuần có thể dùng sữa tắm chứa axit salicylic ở vùng da gà, để trên da một hai phút rồi tráng.
- Lau thấm khô, không chà khăn mạnh.
- Khi da còn hơi ẩm, bôi sữa dưỡng chứa chất làm mềm sừng: urea, axit lactic hoặc axit salicylic. Bắt đầu một lần mỗi ngày, cách ngày nếu da châm chích, rồi tăng dần.
- Những ngày da rát, chuyển sang kem dưỡng ẩm đơn giản không hương liệu.
- Kiên trì ít nhất sáu đến tám tuần mới đánh giá. Khi đã mịn hơn, duy trì vài lần mỗi tuần; dừng hẳn thì nốt sần thường quay lại.
Sữa dưỡng chứa axit làm da nhạy nắng hơn. Nếu bạn hay mặc áo cộc tay khi đi xe máy, ban ngày dùng kem chống nắng cho cánh tay hoặc áo chống nắng mỏng.
Những việc nên tránh
Phần lớn người có da gà từng thử chà thật mạnh cho "phẳng". Kết quả thường ngược lại:
- Kỳ cọ, chà hạt muối thật mạnh. Nút sừng có bong ra một lúc, nhưng nang lông viêm đỏ hơn, da khô hơn và vài ngày sau lại sần.
- Nặn, cạy từng nốt. Dễ để lại thâm, sẹo nhỏ và nhiễm trùng. Trên da ngăm, những chấm thâm này lâu mờ hơn cả nốt sần ban đầu.
- Bôi chanh, giấm, kem đánh răng. Không làm hết da gà mà dễ bỏng rát, sạm khi ra nắng.
- Dùng kem trộn, kem "trắng mịn cấp tốc". Có thể chứa corticoid khiến da mỏng, rạn, nổi mụn; da gà quay lại khi ngừng.
- Nhổ lông ở vùng da gà. Làm nang lông tổn thương, tăng viêm. Nếu muốn xử lý lông, cạo nhẹ cùng chiều lông mọc với dao sắc và gel cạo.
- Mặc đồ bó, vải bí cả ngày. Ma sát và mồ hôi làm vùng đùi, mông sần hơn.
Nếu đã chăm kỹ vài tháng mà da gà vẫn đỏ, ngứa, lan rộng, bác sĩ da liễu có thể cân nhắc các lựa chọn khác như thuốc bôi kê đơn hay thủ thuật ánh sáng cho vùng đỏ. Đây là lựa chọn cần khám, không tự mua.
Khuỷu tay, đầu gối thô ráp và sẫm màu
Khuỷu tay và đầu gối là hai vùng da dày nhất ở tay chân, chịu ma sát và tì đè thường xuyên: tì tay lên bàn làm việc, chống tay khi nằm xem điện thoại, quỳ khi lau nhà hay lễ bái. Da tự dày lên để bảo vệ, tạo lớp sừng thô, khô, nứt nhẹ vào mùa hanh, và trên da châu Á thường sẫm màu hơn da xung quanh.
Cách chăm giống da gà nhưng cần chất làm mềm sừng mạnh hơn một chút: kem chứa urea nồng độ khoảng mười phần trăm trở lên, hoặc axit lactic, bôi mỗi tối. Trước khi ngủ có thể thêm một lớp vaseline mỏng để khoá ẩm. Giảm tì đè: kê đệm mềm dưới khuỷu tay ở bàn làm việc, dùng miếng lót gối khi phải quỳ lâu.
Màu sẫm ở khuỷu gối thường nhạt dần một phần khi da mềm lại và bớt bị chà xát, nhưng hiếm khi đều màu hoàn toàn với da xung quanh. Đó là đặc điểm tự nhiên. Đừng chà mạnh hay bôi chanh, nghệ để "tẩy thâm"; ma sát chính là nguyên nhân làm vùng này sẫm.
Nếu khuỷu tay, đầu gối có mảng dày, đỏ, phủ vảy trắng bạc, ranh giới rõ, hoặc ngứa nhiều, nứt chảy máu, nên đi khám vì có thể là vảy nến, viêm da hay bệnh da khác chứ không chỉ là da khô.
Mặc đẹp khi đang có da gà
Bạn không cần giấu cánh tay. Da gà rất phổ biến, phần lớn người xung quanh không để ý như bạn nghĩ. Ánh sáng chiếu chéo trong gương phòng tắm làm nốt sần rõ hơn nhiều so với ánh sáng ngoài đời.
Chọn chất vải mềm cho vùng da gà. Cotton, linen, lụa ít cọ xát hơn vải thô cứng, đồ len sợi to. Áo tay lỡ, tay bồng nhẹ là lựa chọn dễ mặc nếu bạn muốn cánh tay đỡ lộ trong một dịp nào đó.
Dưỡng ẩm trước khi mặc đồ cộc tay. Một lớp sữa dưỡng mỏng làm mặt da phản chiếu ánh sáng đều hơn, nốt sần ít nổi trên ảnh.
Khi chụp ảnh. Ánh sáng dịu từ phía trước làm da mịn hơn ánh nắng gắt chiếu ngang. Nếu chỉnh ảnh, chỉ làm mịn nhẹ; giữ nét thật của cơ thể.
Đừng so với ảnh trên mạng. Da trong ảnh quảng cáo thường đã được chỉnh. Mục tiêu hợp lý là da mềm, ít đỏ, không ngứa, chứ không phải láng bóng như nhựa.
Da gà khi mang thai, ở trẻ và khi nào cần đi khám
Khi mang thai, da gà có thể rõ hơn hoặc nhẹ đi. Lúc này ưu tiên kem dưỡng ẩm đơn giản, không hương liệu; sản phẩm chứa hoạt chất làm mềm sừng nồng độ cao hay thuốc bôi điều trị nên hỏi bác sĩ sản khoa trước khi dùng.
Trẻ nhỏ cũng có thể có da gà ở má, cánh tay, đùi, nhất là trẻ có cơ địa dị ứng. Với trẻ, không chà, không dùng sản phẩm có axit của người lớn; chỉ tắm nước ấm, dưỡng ẩm dịu nhẹ, và hỏi bác sĩ nhi hoặc da liễu nếu kèm ngứa nhiều, đỏ, chảy dịch.
Người lớn nên đi khám khi: nốt sần đỏ, ngứa nhiều, có mủ; lan ra mặt, lưng, ngực nhanh; xuất hiện đột ngột ở tuổi trưởng thành mà trước đây không có; hoặc đi kèm các dấu hiệu khác như da rất khô bong vảy toàn thân, rụng tóc, mệt mỏi. Bác sĩ có thể phân biệt da gà với các bệnh da khác và tư vấn hướng điều trị phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Da gà có tự hết không?
Ở nhiều người, da gà nhẹ dần theo tuổi, nhất là sau tuổi hai mươi, ba mươi, nhưng không phải ai cũng hết hẳn. Dưỡng ẩm và dùng chất làm mềm sừng đều đặn giúp da mịn hơn trong lúc chờ.
Kem urea bao nhiêu phần trăm thì dùng cho da gà?
Nhiều người dùng sữa dưỡng chứa urea khoảng mười phần trăm cho cánh tay, đùi; nồng độ cao hơn thường dành cho vùng da dày như gót chân, khuỷu. Nếu châm chích, giảm số lần bôi hoặc chọn loại nồng độ thấp hơn.
Triệt lông có làm hết da gà không?
Triệt lông có thể giảm phần lông cuộn và viêm nang lông ở một số người, nhưng không thay đổi cơ địa sừng hoá của da. Đây là thủ thuật nên làm ở cơ sở y tế được cấp phép, sau khi hỏi bác sĩ.
Ăn uống có ảnh hưởng tới da gà không?
Chưa có bằng chứng chắc chắn rằng kiêng món nào giúp hết da gà. Ăn uống cân bằng, đủ nước tốt cho da nói chung, nhưng chăm sóc bên ngoài và tránh chà xát vẫn là phần quyết định.
Có nên dùng máy chà da hay bàn chải điện cho da gà không?
Không nên dùng thường xuyên. Máy chà hay bàn chải điện tạo ma sát mạnh, dễ làm nang lông viêm đỏ hơn. Nếu muốn, chỉ dùng loại đầu mềm, rất nhẹ tay, không quá một lần mỗi tuần.
Vì sao bôi kem cho da gà vài ngày thấy châm chích?
Axit lactic, axit salicylic, urea có thể gây châm chích khi da khô hoặc mới cạo lông. Hãy giảm còn cách ngày, bôi lên da đã khô hoàn toàn hoặc xen kẽ kem dưỡng ẩm thường; nếu đỏ rát kéo dài thì ngừng.