Một buổi chăm bàn chân tại nhà mỗi tuần, khoảng ba mươi phút, gồm ngâm chân ngắn, làm mềm gót và chai bằng đá bọt hoặc dũa chân, cắt móng chân thẳng ngang, rồi dưỡng ẩm, là đủ để đôi chân gọn gàng mà không cần ra tiệm. Điều quan trọng là nhẹ tay: chà quá mạnh hay cắt da, cạo chai bằng dao lam là những việc làm hỏng bàn chân hơn là làm đẹp.
Bàn chân người Việt chịu khá nhiều: đi dép lê, dép tông cả ngày, giày cao gót đi làm, nắng nóng, nước mưa, bụi đường. Bài này hướng dẫn quy trình từng bước, cách xử lý gót thô ráp và chai chân ở mức làm đẹp, cắt móng chân để tránh mọc quặp, và những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc gặp bác sĩ.
Chuẩn bị một bộ chăm chân đơn giản
Bộ dụng cụ dưới đây dùng được nhiều năm. Dùng riêng cho bạn, không chung với người khác trong nhà:
- Chậu ngâm chân sạch, khăn bông riêng.
- Đá bọt hoặc dũa chân mặt nhám vừa, mặt mịn. Không dùng dụng cụ có lưỡi dao để gọt chai.
- Bấm móng chân loại lưỡi thẳng, to hơn bấm móng tay.
- Dũa móng mặt mịn, que đẩy gỗ.
- Sữa tắm dịu nhẹ, bàn chải mềm để chải kẽ móng.
- Kem dưỡng chân chứa urea hoặc kem đặc, vaseline cho gót chân.
- Tất cotton mỏng để mang sau khi bôi kem vào buổi tối.
- Nếu muốn sơn: sơn lót, sơn màu, sơn phủ và miếng tách ngón bằng xốp.
Sau mỗi lần dùng, rửa sạch đá bọt và dũa chân, phơi khô nơi thoáng. Dụng cụ ẩm lâu dễ nhiễm nấm, vi khuẩn. Thay đá bọt khi bề mặt đã mòn nhẵn hoặc có mùi.
Quy trình chăm chân mỗi tuần
Chọn buổi tối có thời gian thong thả. Toàn bộ quy trình khoảng ba mươi phút:
- Tẩy sơn cũ ở móng chân nếu có.
- Ngâm chân trong nước ấm vừa phải, khoảng năm đến mười phút. Ngâm quá lâu làm da nhăn, mất dầu tự nhiên và khô hơn sau đó. Có thể thêm chút sữa tắm; không cần muối hay chanh.
- Làm sạch bằng bàn chải mềm ở kẽ móng, kẽ ngón chân.
- Làm mềm gót và vùng chai: dùng đá bọt hoặc dũa chân chà nhẹ theo một chiều trên vùng da dày ở gót, mép bàn chân, dưới ngón cái. Chỉ chà đến khi da mịn hơn, không chà tới khi đỏ hay rát.
- Lau khô chân, nhất là kẽ ngón. Kẽ ngón ẩm là nơi nấm dễ phát triển.
- Cắt và dũa móng chân (xem phần dưới), đẩy nhẹ da ở gốc móng.
- Dưỡng ẩm: thoa kem chứa urea hoặc kem đặc lên gót và mu bàn chân, tránh bôi dày vào kẽ ngón. Mang tất cotton mỏng khi ngủ nếu gót khô nhiều.
- Sơn móng nếu muốn, sau khi đã lau sạch kem trên mặt móng.
Nếu cả tuần bận, có thể tách nhỏ: tối thứ hai cắt móng, tối thứ năm chà gót, các tối khác chỉ cần rửa chân, lau khô kẽ ngón và thoa kem. Làm đều đặn quan trọng hơn làm một buổi thật kỹ rồi bỏ cả tháng.
Một số người thích dùng dũa chân lên da khô trước khi ngâm vì dễ thấy vùng cần chà và ít mài quá tay. Dù làm trước hay sau ngâm, nguyên tắc là nhẹ tay và dừng sớm.
Gót chân thô ráp và chai chân: làm đẹp đến đâu
Da ở gót và lòng bàn chân dày lên để chịu lực khi đi đứng. Đi dép hở gót, đi chân trần trên nền cứng, đứng nhiều, giày chật hoặc cọ ở một điểm làm lớp sừng dày thêm, có thể khô cứng, ngả vàng và nứt ở mép gót. Đây là phản ứng bảo vệ tự nhiên, nên mục tiêu chăm là làm mềm và mỏng bớt, không phải mài sạch.
Cách hiệu quả nhất là kết hợp chà nhẹ hằng tuần với kem chứa urea hoặc axit lactic hằng ngày. Urea nồng độ khá cao thường dùng cho gót chân, giúp lớp sừng mềm dần sau vài tuần. Tối thoa kem, mang tất cotton mỏng giúp kem thấm lâu hơn. Đổi sang dép có quai sau hoặc giày êm cũng giúp gót ít dày lại.
Không dùng dao lam, dao cạo gót để gọt chai. Dễ cắt quá sâu, chảy máu, nhiễm trùng, và da thường dày lại nhanh hơn như phản ứng với tổn thương. Các loại tất "lột da chân" chứa axit nồng độ cao làm da bong mảng lớn sau vài ngày; nếu muốn thử, đọc kỹ hướng dẫn, không dùng khi có vết thương, và không dùng nếu bạn có bệnh tiểu đường hay tuần hoàn kém.
Vết nứt gót sâu, chảy máu, đau khi đi, hoặc chai cứng có lõi ở giữa gây đau nhói như giẫm sỏi, là chuyện sức khoẻ bàn chân hơn là làm đẹp. Nên gặp bác sĩ da liễu hoặc chuyên khoa bàn chân để được xử lý đúng.
Cắt móng chân đúng cách để tránh móng mọc quặp
Móng chân, nhất là ngón cái, rất hay bị mọc quặp vào thịt khi cắt sai. Vài nguyên tắc đơn giản giúp tránh điều đó:
| Nên | Không nên | Vì sao |
|---|---|---|
| Cắt thẳng ngang, chừa móng ngang hoặc hơi dài hơn đầu ngón | Cắt bo tròn sâu vào hai góc | Góc móng bị cắt sâu dễ mọc đâm vào da hai bên |
| Dũa nhẹ cho mép móng không sắc | Khoét sâu khoé móng để "lấy hết ráy" | Khoét khoé làm tổn thương viền da, dễ viêm |
| Cắt sau khi tắm, móng mềm | Cắt khi móng khô cứng, dễ nứt vỡ | Móng mềm cắt gọn, ít tưa |
| Dùng bấm móng chân lưỡi thẳng, sạch | Dùng chung bấm móng với cả nhà | Dùng chung dễ lây nấm móng |
| Đi giày đủ rộng phần mũi | Giày mũi nhọn chật cả ngày | Áp lực ép ngón cái làm móng dễ quặp |
Nếu đã có góc móng đâm vào thịt gây sưng đỏ, đau, chảy dịch hoặc có mủ, không tự cắt khoét thêm. Đây là lúc gặp bác sĩ để được xử lý sạch sẽ, tránh nhiễm trùng lan rộng.
Móng chân dày, đổi màu vàng nâu, mủn ở đầu thường gợi ý nấm móng. Sơn màu che lại không giải quyết được mà còn làm khó theo dõi; nên đi khám để có hướng điều trị phù hợp.
Sơn móng chân và chọn dép giày cho bàn chân gọn đẹp
Sơn móng chân dễ hơn móng tay. Móng chân to, ít dùng đến nên lớp sơn bền hơn, có thể giữ một hai tuần. Dùng miếng tách ngón, sơn lót, hai lớp màu mỏng và lớp phủ như móng tay. Màu đỏ, hồng đất, nude đều dễ hợp với dép sandal.
Cho móng chân nghỉ. Sơn màu đậm liên tục có thể làm móng chân ố vàng. Sau vài tuần, để móng trần vài ngày, nhất là khi muốn kiểm tra móng có thay đổi bất thường không.
Dép tông và dép lê. Tiện nhưng gót không được đỡ, dễ dày sừng và nứt mép gót. Dùng ở nhà hoặc quãng ngắn; đi bộ nhiều nên mang dép có quai hậu, đế êm.
Giày cao gót. Chọn gót vừa sức, phần mũi đủ rộng cho ngón chân không bị ép, mang xen kẽ với giày bệt. Lót miếng đệm silicon ở vùng hay cọ để giảm chai.
Giày bít mũi trời nóng. Mang tất mỏng thấm hút, luân phiên giày để mỗi đôi có thời gian khô. Chân khô thoáng thì ít mùi, ít nấm và da đẹp hơn.
Chống nắng mu bàn chân. Khi đi dép xăng đan, mu bàn chân phơi nắng nhiều, dễ in hằn vệt quai dép. Thoa kem chống nắng lên mu bàn chân như với cánh tay.
Mùa nào chăm gì cho bàn chân
Mùa nóng và mùa mưa ở miền Nam, mùa hè miền Bắc, chân ra mồ hôi nhiều, hay lội nước mưa bẩn, đi dép hở nhiều. Lúc này ưu tiên giữ chân sạch, khô: rửa chân khi về nhà, lau khô kẽ ngón, phơi giày dép ướt cho khô hẳn. Sau khi lội nước ngập, rửa chân bằng xà phòng và nước sạch, để ý các vết xước nhỏ.
Mùa hanh khô và mùa đông miền Bắc, gót chân dễ nứt nhất. Tăng số lần thoa kem đặc cho gót, mang tất trong nhà, tránh ngâm chân nước quá nóng dù trời lạnh. Nhiều người có thói quen hơ chân gần lò sưởi, bếp than; với người có cảm giác chân kém, đây là nguy cơ bỏng mà không biết.
Trước những dịp mang sandal như đi biển, đi tiệc cưới mùa hè, nên bắt đầu chăm gót trước vài tuần thay vì chà thật mạnh vào hôm trước. Da dày cần thời gian để mềm dần; chà gấp một lần chỉ làm gót đỏ rát và dễ nứt hơn.
Khi nào nên để bác sĩ chăm bàn chân thay bạn
Người có bệnh tiểu đường, bệnh mạch máu ngoại biên, tê bì bàn chân hoặc thị lực kém không nên tự gọt chai, cắt khoé móng hay ngâm chân nước nóng. Cảm giác ở bàn chân có thể giảm, một vết xước nhỏ cũng có thể nhiễm trùng mà không nhận ra kịp. Những người này nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày, giữ chân khô sạch, và nhờ nhân viên y tế cắt móng, xử lý chai.
Với mọi người, nên đi khám khi: móng chân quặp sưng đỏ có mủ; móng dày, đổi màu, tách khỏi nền móng; vết nứt gót sâu chảy máu; chai có lõi gây đau nhói; da kẽ ngón trắng bở, ngứa, có mùi, nghi nấm kẽ chân; vết thương ở bàn chân lâu lành; hoặc có vệt sẫm màu mới xuất hiện dưới móng mà không nhớ va đập.
Tiệm nail có thể làm đôi chân đẹp, nhưng không thay được việc khám bệnh. Nếu thợ đề nghị "cắt khoé móng quặp", "lấy chai có lõi" bằng dụng cụ sắc, bạn có thể từ chối và đến cơ sở y tế.
Câu hỏi thường gặp
Ngâm chân bao lâu là đủ?
Khoảng năm đến mười phút trong nước ấm vừa phải là đủ để da và móng mềm. Ngâm quá lâu hoặc nước quá nóng làm da mất dầu tự nhiên, khô hơn sau đó. Người tiểu đường nên thử nhiệt độ nước bằng khuỷu tay hoặc nhiệt kế.
Bao lâu nên chà gót chân một lần?
Thường một lần mỗi tuần, nhẹ tay, là đủ. Chà mỗi ngày dễ làm da phản ứng dày lên hoặc trầy rát. Những ngày khác chỉ cần dưỡng ẩm bằng kem chứa urea hoặc kem đặc.
Có nên cắt móng chân bo tròn cho đẹp không?
Không nên bo sâu vào hai góc, nhất là ngón cái, vì dễ làm móng mọc quặp vào thịt. Hãy cắt thẳng ngang rồi dũa nhẹ cho mép không sắc; dáng vuông bo góc nhẹ vẫn gọn đẹp.
Dùng tất lột da chân có an toàn không?
Tất lột da chứa axit làm lớp sừng bong mảng lớn sau vài ngày. Nhiều người dùng không sao, nhưng có thể gây rát, kích ứng. Không dùng khi có vết thương, đang mang thai mà chưa hỏi bác sĩ, hoặc có bệnh tiểu đường, tuần hoàn kém.
Vì sao móng chân bị ố vàng?
Hay gặp nhất là do sơn màu đậm liên tục không có lớp lót. Cho móng nghỉ vài tuần thường thấy nhạt dần. Nếu móng vàng kèm dày lên, mủn, tách khỏi nền móng thì có thể là nấm móng, nên đi khám.
Gót chân nứt có phải do thiếu chất không?
Phần lớn gót nứt do da dày sừng và khô, đi dép hở gót, đứng nhiều, chứ không phải do thiếu chất. Dưỡng ẩm bằng kem urea và mang dép có quai hậu thường giúp cải thiện; vết nứt sâu, chảy máu thì nên đi khám.