Gội đầu bao lâu một lần phụ thuộc vào da đầu chứ không phụ thuộc vào ngọn tóc. Da đầu tiết nhiều dầu, hay ra mồ hôi, hoặc phải đội mũ bảo hiểm cả ngày thì gội hằng ngày hay cách ngày đều được, miễn dầu gội dịu. Da đầu khô, tóc xoăn hoặc tóc đã qua hoá chất thường thấy dễ chịu hơn khi gội hai đến ba lần mỗi tuần.
Dấu hiệu đúng nhịp là da đầu không ngứa, không có mùi, chân tóc không bết dính vào trán trước lần gội kế tiếp, còn ngọn tóc không khô cứng như rơm. Nếu bạn phải chọn giữa "gội ít để giữ dầu tự nhiên" và "gội đủ để da đầu sạch", ở khí hậu nóng ẩm của Việt Nam, da đầu sạch thường quan trọng hơn. Phần dưới đi qua từng tình huống, các bước gội, cách chọn dầu gội và những hiểu lầm hay gặp.
Nhịp gội gợi ý theo da đầu và nhịp sống
Bảng dưới là điểm xuất phát để thử trong hai, ba tuần rồi điều chỉnh. Đây không phải quy định, vì da đầu mỗi người tiết dầu khác nhau và thay đổi theo mùa:
| Tình huống | Nhịp gội thường hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Da đầu dầu, tóc thẳng mảnh | Hằng ngày hoặc cách ngày | Tóc mảnh trông bết nhanh hơn tóc dày dù lượng dầu như nhau; dùng dầu gội nhẹ, dầu xả chỉ ở ngọn |
| Đội mũ bảo hiểm, ra mồ hôi nhiều, tập thể dục | Sau mỗi ngày ra nhiều mồ hôi | Hôm nào chỉ cần làm sạch mồ hôi có thể gội nhẹ một lần, không cần gội kỹ hai lần |
| Da đầu thường, tóc dày | Hai, ba ngày một lần | Nếu thấy ngứa trước ngày gội thì rút ngắn khoảng cách |
| Da đầu khô, tóc xoăn hoặc tóc gợn | Hai lần mỗi tuần | Tóc xoăn khó để dầu từ da đầu chạy xuống ngọn nên ngọn hay khô hơn |
| Tóc vừa nhuộm, uốn, duỗi | Theo dặn của thợ, thường giãn ra vài ngày đầu | Dùng dầu gội dịu, nước mát hoặc hơi ấm để màu và nếp bền hơn |
Một nhân viên văn phòng ở Thành phố Hồ Chí Minh đi xe máy mỗi ngày (ví dụ giả định) có thể cần gội hằng ngày vào mùa nắng, nhưng khi nghỉ Tết về quê, ở trong nhà nhiều, lại thấy cách ngày là vừa. Không có gì sai khi nhịp gội thay đổi theo hoàn cảnh.
Điều nên tránh là ép da đầu "quen" với việc gội ít bằng cách nhịn gội khi đã ngứa, có mùi. Dầu và mồ hôi đọng lâu là môi trường thuận lợi cho nấm men vốn sống trên da đầu, dễ dẫn tới ngứa, bong vảy kiểu gàu.
Gội đầu đúng cách từng bước
Phần lớn việc gội sai không nằm ở loại dầu gội mà nằm ở thao tác. Một lần gội đầy đủ, mất chừng năm đến bảy phút, gồm:
- Gỡ rối tóc khi còn khô bằng lược răng thưa hoặc bàn chải mềm, đi từ ngọn lên chân. Tóc rối mà làm ướt rồi mới gỡ sẽ dễ gãy hơn vì sợi tóc ướt yếu và dễ giãn.
- Làm ướt kỹ bằng nước ấm vừa, không nóng. Tóc dày cần xả nước lâu hơn bạn nghĩ để nước thấm tới da đầu.
- Tạo bọt trong lòng bàn tay với một lượng dầu gội cỡ đồng xu, rồi thoa lên da đầu theo từng vùng: đỉnh đầu, hai bên thái dương, sau gáy. Đổ thẳng một vũng dầu gội lên đỉnh đầu dễ làm chỗ thừa chỗ thiếu.
- Massage da đầu bằng đầu ngón tay, không dùng móng, chuyển động tròn nhỏ trong khoảng một phút. Vùng gáy và sau tai hay bị bỏ sót, cũng là nơi đọng mồ hôi nhiều nhất.
- Để bọt chảy xuống thân tóc khi xả nước, không cần chà ngọn tóc. Bọt đó đủ làm sạch phần ngọn.
- Xả thật sạch, đến khi vuốt tóc không còn cảm giác trơn. Dầu gội sót lại trên da đầu là một nguyên nhân hay gặp của ngứa và vảy trắng.
- Dầu xả chỉ ở thân và ngọn, cách da đầu một đốt ngón tay trở lên, để một, hai phút rồi xả.
Có nên gội hai lần không? Nếu tóc vừa dùng nhiều sáp, gôm, dầu dưỡng, hoặc đã ba, bốn ngày chưa gội, lần đầu thường ít bọt vì dầu trên tóc làm xẹp bọt, lần hai mới sạch. Gội hằng ngày thì một lần là đủ.
Chọn dầu gội theo da đầu, không theo ngọn tóc
Dầu gội là để rửa da đầu. Nhiều người chọn dầu gội "phục hồi tóc hư" vì ngọn tóc khô, trong khi da đầu lại nhờn. Kết quả là chân tóc bết nhanh hơn. Chọn dầu gội theo da đầu, còn ngọn tóc khô thì để dầu xả và dầu dưỡng lo.
Da đầu dầu. Dầu gội làm sạch tốt, kết cấu trong hoặc gel, ít chất làm mềm nặng. Không cần loại "siêu sạch" làm da đầu rít, vì da đầu bị rửa quá khô đôi khi lại thấy khó chịu hơn.
Da đầu khô hoặc nhạy cảm. Dầu gội dịu nhẹ, ít hương liệu, không chứa chất làm sạch mạnh ở vị trí đầu bảng thành phần. Cách đọc bảng thành phần có ở danh mục đọc mỹ phẩm của trang.
Tóc nhuộm. Dầu gội dịu giúp màu phai chậm hơn. Nước nóng và ánh nắng làm phai màu không kém gì dầu gội mạnh.
Dầu gội trị gàu. Các sản phẩm chứa hoạt chất như kẽm pyrithione hay selen sulfide dùng cho gàu nhẹ, theo hướng dẫn trên bao bì. Để bọt trên da đầu vài phút mới có tác dụng, không xả ngay. Dùng vài tuần không đỡ thì nên đi khám thay vì đổi liên tục.
Dầu gội thảo mộc, bồ kết. Gội bồ kết, vỏ bưởi là nếp quen của nhiều gia đình Việt và nhiều người thấy hợp. Nước nấu tại nhà dễ hỏng nếu để lâu, nên nấu vừa đủ dùng. Ai da đầu nhạy cảm vẫn có thể kích ứng với thảo mộc tự nhiên.
Hiểu lầm hay gặp về gội đầu
Một số lời khuyên truyền miệng có phần đúng, phần sai. Bảng sau so sánh điều hay nghe với điều được giới da liễu nói chung đồng thuận:
| Điều hay nghe | Thực tế |
|---|---|
| Gội đầu hằng ngày làm rụng tóc | Những sợi rơi khi gội là sợi đã ở giai đoạn nghỉ, đằng nào cũng rụng. Gội ít đi thì chúng dồn lại rơi một lần, trông nhiều hơn |
| Gội nước thật nóng mới sạch dầu | Nước nóng làm da đầu và tóc khô, dễ ngứa, tóc nhuộm phai nhanh. Nước ấm vừa đủ hoà tan dầu |
| Càng nhiều bọt càng sạch | Bọt chủ yếu là cảm giác. Có dầu gội ít bọt vẫn sạch; điều quan trọng là thời gian massage và xả kỹ |
| Gãi bằng móng tay cho sạch gàu | Móng tay làm trầy da đầu, ngứa thêm và dễ nhiễm khuẩn. Dùng đầu ngón tay |
| Xả nước lạnh để đóng lỗ chân lông | Lỗ chân lông không đóng mở như cánh cửa. Nước mát chỉ giúp dễ chịu và có thể làm tóc trông bóng hơn một chút |
Phần lớn hiểu lầm xuất phát từ việc thấy tóc rơi nhiều khi gội rồi đổ cho việc gội. Nếu bạn thật sự lo rụng tóc, nên đếm theo cách được nói trong bài về rụng tóc của danh mục này, thay vì nhịn gội.
Da đầu ngứa, gàu nhẹ và mùi da đầu
Ngứa da đầu sau một hai ngày chưa gội là chuyện thường ở người da đầu dầu. Ngứa ngay sau khi gội lại gợi ý nguyên nhân khác: xả chưa sạch, dầu gội có thành phần không hợp, nước quá nóng, hoặc da đầu đang khô. Thử đổi từng yếu tố một trong vài tuần để biết thủ phạm.
Gàu là những vảy trắng hoặc vàng nhạt bong ra từ da đầu, hay đi kèm ngứa. Gàu nhẹ thường liên quan tới dầu thừa và một loại nấm men sống tự nhiên trên da đầu. Gội đều đặn, dùng dầu gội trị gàu không kê đơn theo hướng dẫn, không gãi bằng móng thường giúp kiểm soát được. Gàu hay quay lại khi trời nóng ẩm, khi thức khuya, căng thẳng, nên đỡ rồi vẫn nên giữ nếp gội.
Mùi da đầu, nhất là sau khi đội mũ bảo hiểm cả ngày, chủ yếu do mồ hôi và dầu bị vi khuẩn phân huỷ trong môi trường bí. Gội sạch vùng gáy, sau tai, phơi khô tóc trước khi buộc, và giặt lót mũ định kỳ giải quyết phần lớn trường hợp. Xịt nước hoa lên tóc chỉ che mùi trong chốc lát và cồn trong đó có thể làm tóc khô.
Nếu da đầu đỏ, có mảng vảy dày bám chặt, chảy dịch, lan ra trán, sau tai, hoặc ngứa đến mất ngủ, đó không còn là "gàu bình thường" và cần bác sĩ da liễu khám.
Gội sáng hay tối, và chuyện làm khô tóc
Gội buổi tối giúp rửa sạch bụi, khói xe và mồ hôi của cả ngày trước khi gối đầu lên gối, nhưng chỉ nên làm nếu bạn có thời gian làm khô tóc. Đi ngủ với tóc ướt khiến da đầu ẩm suốt đêm, dễ ngứa và có mùi, tóc cọ xát với gối khi đang yếu nên dễ rối, gãy. Mùa nồm miền Bắc, tóc khô rất chậm, chuyện này càng đáng để ý.
Gội buổi sáng hợp với người da đầu dầu muốn tóc bồng suốt ngày, hoặc người tập thể dục buổi sáng. Nhược điểm là vội, hay sấy nóng cho nhanh rồi buộc khi tóc còn ẩm.
Dù gội lúc nào, cách làm khô ít hại tóc nhất là thấm bằng khăn mềm hoặc áo thun cotton cũ, ép nhẹ chứ không vò. Quấn khăn trên đầu mười lăm phút rồi tháo ra để tóc khô tự nhiên hoặc sấy ở nhiệt độ vừa, giữ máy cách tóc một gang tay. Nên sấy khô phần chân tóc và da đầu trước, phần ngọn để khô tự nhiên. Cách dùng máy sấy ít hư tóc được nói kỹ ở bài về sấy và là tóc trong danh mục này.
Một chi tiết nhỏ hay bị bỏ qua: buộc tóc khi tóc còn ướt hoặc ẩm. Tóc ướt dễ giãn, bị kéo căng trong chun lâu thì dễ gãy ngang chỗ buộc. Đợi tóc khô ít nhất phần lớn rồi hãy buộc.
Khi nào nên đi khám thay vì đổi dầu gội
Phần lớn chuyện da đầu là chuyện chăm sóc. Nhưng nên gặp bác sĩ da liễu khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Gàu dày, vảy bám chặt, lan ra ngoài chân tóc, hoặc đã dùng dầu gội trị gàu đều đặn bốn đến sáu tuần mà không đỡ.
- Da đầu đỏ, rát, chảy dịch, có mụn mủ, đau khi chạm.
- Rụng tóc thành mảng tròn, hoặc tóc thưa rõ rệt ở đỉnh đầu, đường ngôi rộng ra.
- Ngứa dữ dội, nhất là về đêm, hoặc thấy có chấy, trứng chấy bám chân tóc.
- Kích ứng sau khi đổi dầu gội, nhuộm tóc: sưng, nổi mẩn lan xuống trán, mặt.
- Da đầu có nốt, mảng sần thay đổi màu sắc, kích thước.
Đi khám sớm giúp tránh vòng lặp đổi hết sản phẩm này tới sản phẩm khác, vừa tốn tiền vừa khiến da đầu thêm kích ứng. Thuốc dùng cho da đầu, nếu cần, phải theo chỉ định của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Gội đầu mỗi ngày có làm tóc nhanh bết hơn không?
Chưa có bằng chứng rõ rằng gội nhiều làm da đầu tiết dầu nhiều hơn theo kiểu "bù lại". Cảm giác bết nhanh thường do dầu gội quá nặng, dầu xả bôi lên chân tóc, hoặc tóc mảnh. Thử dầu gội nhẹ hơn và chỉ xả ở ngọn.
Dầu gội khô có thay được việc gội không?
Dầu gội khô chỉ hút bớt dầu ở chân tóc cho tóc trông sạch hơn trong một ngày. Nó không làm sạch da đầu. Dùng liên tục nhiều ngày khiến bột tích tụ, dễ ngứa. Nên coi đó là giải pháp tạm, vẫn cần gội bằng nước.
Có cần đổi dầu gội thường xuyên để tóc không "nhờn thuốc" không?
Không cần đổi chỉ vì sợ nhờn. Nếu dầu gội đang hợp, cứ dùng tiếp. Chỉ đổi khi da đầu thay đổi theo mùa, khi tóc vừa nhuộm hoặc khi thấy ngứa, khô, bết mà các yếu tố khác đã loại trừ.
Gội đầu khi đang có kinh hay sau sinh có sao không?
Theo hiểu biết y khoa hiện nay, gội đầu khi có kinh không gây hại. Sau sinh, vệ sinh tóc và da đầu sạch sẽ là cần thiết; chỉ cần gội bằng nước ấm, làm khô ngay, tránh gió lạnh. Có vết mổ hay bệnh lý riêng thì hỏi bác sĩ.
Nước ở nhà bị cứng, nhiều cặn có ảnh hưởng tóc không?
Nước cứng có thể để lại cặn khoáng khiến tóc khô, xỉn, dầu gội khó tạo bọt. Nếu ấm đun nhà bạn đóng cặn trắng nhanh, có thể cân nhắc lõi lọc vòi sen và dùng dầu xả đều hơn. Thỉnh thoảng gội bằng dầu gội làm sạch sâu cũng giúp.
Gội đầu xong có nên chải ngay không?
Tóc ướt yếu hơn tóc khô, nên tránh chải mạnh. Nếu cần gỡ rối, dùng lược răng thưa, đi từ ngọn lên, khi tóc đã có dầu xả hoặc đã ráo bớt. Bàn chải lông dày nên để lúc tóc gần khô.