Mỗi ngày rơi khoảng năm mươi đến một trăm sợi tóc được nhiều hiệp hội da liễu coi là bình thường, vì tóc luôn thay mới theo chu kỳ. Ngày gội đầu có thể thấy nhiều hơn, vì những sợi đã rời chân từ hôm trước dồn lại rơi cùng lúc. Điều đáng lo không phải con số trong một ngày, mà là tóc rụng nhiều kéo dài nhiều tuần, tóc thưa đi thấy rõ, hoặc rụng thành mảng.
Bài này giúp bạn hiểu vì sao tóc rụng, nhận ra các kiểu rụng thường gặp như rụng sau sinh, sau ốm, phân biệt rụng với gãy, những việc nên và không nên tự làm, và các dấu hiệu cần đi khám bác sĩ da liễu. Bài chỉ cung cấp thông tin chung, không thay thế chẩn đoán.
Chu kỳ của sợi tóc: vì sao rụng là chuyện bình thường
Mỗi nang tóc trên da đầu hoạt động theo chu kỳ, không phải mọc mãi. Giai đoạn mọc kéo dài nhiều năm, ở phần lớn người là vài năm, chiếm đa số sợi tóc trên đầu tại một thời điểm. Sau đó là giai đoạn chuyển tiếp ngắn vài tuần, nang tóc co lại. Tiếp theo là giai đoạn nghỉ kéo dài khoảng vài tháng, sợi tóc nằm yên rồi rời ra, nhường chỗ cho sợi mới bắt đầu mọc từ cùng nang tóc.
Vì các nang tóc không đồng bộ, mỗi ngày luôn có một phần nhỏ sợi tóc kết thúc chu kỳ và rơi ra. Một mái tóc khoảng một trăm nghìn sợi thì việc mất vài chục đến khoảng trăm sợi mỗi ngày không làm tóc thưa đi, vì có sợi mới thay thế liên tục.
Độ dài tối đa tóc có thể đạt được phụ thuộc vào thời gian giai đoạn mọc của mỗi người. Đó là lý do có người nuôi tóc dài tới thắt lưng dễ dàng, có người tóc dừng ở ngang vai dù không cắt.
Rụng tóc bất thường xảy ra khi cân bằng này bị xáo trộn: quá nhiều nang tóc cùng chuyển sang giai đoạn nghỉ một lúc, nang tóc teo nhỏ dần, hoặc nang tóc bị tổn thương. Mỗi trường hợp có nguyên nhân và hướng xử lý khác nhau.
Rụng bình thường và rụng cần để ý
Không nên đếm tóc từng ngày đến mức lo âu. Bảng sau giúp bạn nhận ra khi nào nên theo dõi kỹ hơn:
| Bình thường | Nên theo dõi hoặc đi khám |
|---|---|
| Thấy tóc trên lược, trên gối, trong lỗ thoát nước mỗi ngày với lượng tương đối ổn định | Lượng tóc rơi tăng rõ rệt và kéo dài trên sáu đến tám tuần |
| Ngày gội nhiều hơn, ngày không gội ít hơn | Tóc rụng thành từng nắm khi vuốt nhẹ, gội đầu |
| Mật độ tóc nhìn từ trên xuống không thay đổi | Đường ngôi rộng ra, thấy da đầu rõ hơn ở đỉnh, đuôi tóc buộc nhỏ đi |
| Tóc rơi có chân trắng nhỏ ở đầu | Xuất hiện mảng tròn trơn nhẵn không có tóc |
| Da đầu không đỏ, không đau | Da đầu đỏ, ngứa nhiều, đau, có vảy dày hoặc mụn mủ |
| Không có triệu chứng toàn thân | Kèm mệt mỏi, sụt cân, rối loạn kinh nguyệt, rụng lông mày |
Một cách tự theo dõi đơn giản là chụp ảnh đỉnh đầu và đường ngôi ở cùng chỗ, cùng ánh sáng mỗi tháng một lần. Ảnh so sánh cho thông tin đáng tin hơn cảm giác "dạo này rụng nhiều quá".
Rụng tóc sau sinh, sau ốm, sau giảm cân và căng thẳng
Kiểu rụng tóc lan toả rất hay gặp ở phụ nữ là khi một biến cố lớn đẩy nhiều nang tóc cùng chuyển sang giai đoạn nghỉ. Vì giai đoạn nghỉ kéo dài khoảng vài tháng, tóc thường rụng nhiều sau biến cố khoảng hai đến ba tháng, khiến nhiều người không nghĩ ra nguyên nhân.
Sau sinh là ví dụ điển hình. Trong thai kỳ, nội tiết giữ nhiều sợi tóc ở giai đoạn mọc lâu hơn, nên nhiều mẹ thấy tóc dày lên. Sau sinh, nội tiết thay đổi, số tóc "giữ lại" đó rụng dồn, thường rõ nhất vào khoảng tháng thứ ba, thứ tư. Phần lớn trường hợp tóc trở lại như trước trong vòng khoảng một năm mà không cần điều trị. Tóc con mọc lại ở đường viền trán trông lởm chởm là dấu hiệu đang hồi phục.
Tương tự, sau một trận sốt cao, sau phẫu thuật, sau khi giảm cân nhanh, ăn kiêng khắt khe, hoặc sau giai đoạn căng thẳng nặng, tóc cũng có thể rụng nhiều. Ở những trường hợp này, khi nguyên nhân qua đi, tóc thường tự hồi phục trong vài tháng đến một năm.
Điều quan trọng là không hoảng hốt rồi dùng đủ loại thuốc, tinh dầu, mẹo dân gian, vì chúng có thể làm da đầu kích ứng thêm. Nếu rụng kéo dài quá sáu tháng, hoặc kèm dấu hiệu bất thường khác, nên đi khám để loại trừ nguyên nhân như thiếu sắt hay rối loạn tuyến giáp.
Phân biệt rụng tóc với gãy tóc
Nhìn đầu sợi tóc. Sợi tóc rụng thường có một chấm nhỏ màu trắng hoặc trong ở đầu, là phần chân tóc rời khỏi nang. Sợi tóc gãy thì hai đầu đều cụt, không có chân.
Nhìn độ dài. Tóc rụng thường dài bằng mái tóc của bạn. Tóc gãy là những đoạn ngắn dài ngắn khác nhau, rơi nhiều khi chải, buộc.
Nhìn vị trí. Tóc gãy thường tập trung ở chỗ chịu lực: chỗ buộc, chỗ kẹp, vùng gáy cọ với mũ bảo hiểm, phần tóc từng tẩy, duỗi. Rụng tóc lan toả thì đều khắp đầu.
Nguyên nhân khác nhau. Gãy tóc là chuyện của sợi tóc: hoá chất, nhiệt, ma sát, buộc chặt. Rụng tóc là chuyện của nang tóc và cơ thể: chu kỳ, nội tiết, dinh dưỡng, bệnh lý.
Cách xử lý khác nhau. Tóc gãy cải thiện khi chăm sợi tóc, giảm nhiệt và hoá chất, đổi cách buộc, xem bài về tóc khô xơ trong danh mục. Tóc rụng bất thường thì cần tìm nguyên nhân bên trong, có khi phải xét nghiệm.
Những việc nên làm và không nên làm ở nhà
Trong lúc theo dõi hoặc chờ đi khám, những điều dưới đây giúp tránh làm tình trạng nặng thêm:
- Nên gội đầu đều đặn bằng dầu gội dịu; gội không làm rụng thêm sợi nào vốn không định rụng.
- Nên buộc tóc lỏng, đổi vị trí buộc, hạn chế kẹp chặt, tết sát da đầu kéo dài nhiều ngày.
- Nên ăn đủ đạm, rau, trái cây; không ăn kiêng cực đoan để giảm cân nhanh.
- Nên ngủ đủ và tìm cách giảm căng thẳng phù hợp với bạn.
- Không nên tự mua thuốc mọc tóc, thuốc uống hay thuốc bôi, khi chưa được bác sĩ khám. Một số thuốc có tác dụng phụ và không phù hợp với phụ nữ mang thai, cho con bú.
- Không nên bôi tinh dầu đậm đặc, gừng, tỏi, ớt trực tiếp lên da đầu; dễ bỏng rát, viêm da.
- Không nên uống viên bổ sung liều cao theo quảng cáo khi chưa biết mình thiếu gì; thừa một số vi chất cũng gây rụng tóc.
- Không nên nhuộm, uốn, duỗi, tẩy liên tục trong giai đoạn tóc đang rụng nhiều.
Nếu bạn đang cho con bú, đang mang thai hoặc có bệnh mạn tính, mọi thuốc và sản phẩm chuyên trị đều nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Khi nào nên đi khám và bác sĩ thường làm gì
Nên gặp bác sĩ da liễu khi có một trong các dấu hiệu sau, không cần chờ "rụng hết rồi mới đi":
- Rụng thành mảng tròn hoặc bầu dục, da đầu trơn nhẵn ở chỗ rụng.
- Tóc thưa dần ở đỉnh đầu, đường ngôi rộng ra theo năm tháng.
- Rụng nhiều kéo dài trên sáu tháng, hoặc không giảm sau giai đoạn sau sinh một năm.
- Da đầu đỏ, đau, có vảy dày, mụn mủ, sẹo, hoặc vùng rụng ngứa rát.
- Rụng kèm mệt mỏi, sụt cân, da khô, sợ lạnh hoặc sợ nóng, kinh nguyệt thất thường, mọc lông bất thường ở mặt.
- Rụng sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới.
Khi khám, bác sĩ thường hỏi về thời gian bắt đầu rụng, sinh hoạt, thuốc đang dùng, tiền sử gia đình, khám da đầu, có thể soi da đầu bằng kính phóng đại và cho xét nghiệm máu khi cần. Hướng điều trị tuỳ nguyên nhân; thuốc nếu có phải theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ.
Mang theo những tấm ảnh bạn đã chụp đỉnh đầu theo tháng giúp bác sĩ hình dung diễn biến tốt hơn.
Rụng tóc kiểu thưa dần ở phụ nữ và vì sao nên khám sớm
Khác với rụng ào ạt sau sinh hay sau ốm, có một kiểu rụng diễn ra âm thầm trong nhiều năm: tóc ở vùng đỉnh đầu và hai bên đường ngôi mỏng dần, sợi tóc mới mọc nhỏ và ngắn hơn sợi cũ, trong khi đường viền tóc ở trán vẫn giữ nguyên. Người trong cuộc thường nhận ra khi buộc tóc thấy đuôi nhỏ đi, hoặc khi chụp ảnh dưới đèn thấy da đầu lộ rõ ở đường ngôi.
Kiểu thưa tóc này liên quan đến yếu tố di truyền và nội tiết, nang tóc teo nhỏ dần qua mỗi chu kỳ. Nó có thể bắt đầu từ tuổi hai mươi, ba mươi, nhưng hay rõ hơn quanh tuổi mãn kinh. Đây là tình trạng phổ biến, không phải lỗi chăm sóc, và không lây.
Lý do nên đi khám sớm là các hướng điều trị, nếu bác sĩ thấy phù hợp, thường nhằm giữ lại những nang tóc còn hoạt động và làm chậm quá trình thưa, hơn là làm mọc lại những vùng đã thưa từ lâu. Bác sĩ cũng cần loại trừ các nguyên nhân khác có triệu chứng giống, như thiếu sắt, rối loạn tuyến giáp hay hội chứng buồng trứng đa nang.
Trong lúc chờ, một số thay đổi giúp tóc trông dày hơn mà không hại gì: đổi đường ngôi, cắt tóc có lớp để tạo độ phồng, dùng phấn che chân tóc cùng màu, tránh buộc chặt kéo căng vùng ngôi. Đây là cách làm đẹp, không phải điều trị, nhưng giúp nhiều người tự tin hơn trong lúc theo dõi.
Câu hỏi thường gặp
Gội đầu thấy tóc rụng nhiều có nên gội ít đi không?
Không cần. Những sợi rơi khi gội là sợi đã kết thúc chu kỳ. Gội ít thì chúng dồn lại và lần sau rơi nhiều hơn. Gội đều bằng dầu gội dịu, gỡ rối nhẹ tay mới là điều nên làm.
Rụng tóc sau sinh bao lâu thì hết?
Phần lớn mẹ thấy rụng nhiều nhất khoảng tháng thứ ba, thứ tư sau sinh và tóc dần trở lại như trước trong khoảng một năm. Nếu sau thời gian đó vẫn rụng nhiều hoặc tóc thưa rõ, nên đi khám để kiểm tra thiếu máu, tuyến giáp.
Cắt tóc ngắn có giảm rụng tóc không?
Cắt ngắn không thay đổi số sợi rụng vì rụng do nang tóc quyết định. Nhưng tóc ngắn nhẹ hơn, ít bị kéo khi buộc, và những sợi rơi trông ít hơn, nên nhiều người thấy đỡ lo. Đây là lựa chọn thẩm mỹ, không phải điều trị.
Đội mũ, buộc tóc nhiều có gây rụng tóc không?
Buộc quá chặt, tết sát da đầu hay kẹp kéo căng cùng một chỗ trong thời gian dài có thể gây rụng tóc do kéo, hay gặp ở đường viền trán và thái dương. Buộc lỏng, đổi kiểu thường xuyên giúp phòng tránh.
Căng thẳng có thật sự làm rụng tóc không?
Căng thẳng nặng hoặc kéo dài được ghi nhận có thể đẩy nhiều sợi tóc vào giai đoạn nghỉ cùng lúc, dẫn đến rụng nhiều sau vài tháng. Khi căng thẳng giảm, tóc thường mọc lại. Nếu kèm mất ngủ, lo âu kéo dài, nên tìm hỗ trợ chuyên môn.
Thức khuya có làm rụng tóc không?
Thức khuya thường đi kèm căng thẳng, ăn uống thất thường, và những yếu tố này có thể ảnh hưởng tóc. Bằng chứng trực tiếp chỉ riêng việc thức khuya gây rụng tóc chưa rõ. Ngủ đủ, đều giờ vẫn có lợi cho sức khoẻ nói chung và cho tóc.