Ký hiệu hình hũ mỹ phẩm mở nắp kèm con số và chữ M (ví dụ 6M, 12M) gọi là PAO, viết tắt của "period after opening", cho biết số tháng nên dùng hết sản phẩm kể từ lần mở đầu tiên. Nó khác với hạn sử dụng in trên bao bì, vốn tính cho sản phẩm còn nguyên niêm phong và bảo quản đúng cách.
Trong khí hậu nóng ẩm, phòng tắm hấp hơi và những đợt nồm kéo dài, nhiều sản phẩm hỏng sớm hơn con số PAO. Bài này giúp bạn đọc đúng hai loại thời hạn, nắm thời gian dùng thông thường của từng loại mỹ phẩm, bảo quản sao cho bền, và nhận ra dấu hiệu sản phẩm đã không còn nên bôi lên da.
Hạn sử dụng và hạn dùng sau mở nắp: hai con số khác nhau
Trên bao bì mỹ phẩm, bạn có thể gặp ba loại thông tin thời gian. Ngày sản xuất cho biết sản phẩm được làm ra khi nào. Hạn sử dụng (thường ghi EXP hoặc kèm biểu tượng đồng hồ cát) là mốc mà nhà sản xuất đảm bảo chất lượng nếu sản phẩm chưa mở và được bảo quản đúng. Hạn dùng sau mở nắp là ký hiệu PAO, tính từ ngày bạn mở lần đầu.
Hai mốc này chạy song song, và mốc nào đến trước thì theo mốc đó. Ví dụ giả định: một lọ kem dưỡng có hạn sử dụng còn hai năm, PAO 12M. Nếu bạn mở hôm nay, nên dùng hết trong 12 tháng. Nếu bạn mở khi hạn sử dụng chỉ còn ba tháng, thì dừng ở hạn sử dụng, không cộng thêm 12 tháng.
Ở châu Âu, quy định yêu cầu sản phẩm có độ bền trên 30 tháng ghi ký hiệu PAO, còn sản phẩm có độ bền ngắn hơn phải ghi hạn dùng cụ thể. Vì nhiều mỹ phẩm bán tại Việt Nam nhập từ các thị trường này, bạn sẽ thấy cả hai cách ghi. Mã lô sản xuất in trên đáy hộp dùng để truy xuất nguồn gốc; nó không trực tiếp là hạn dùng, và cách giải mã khác nhau theo từng nhà sản xuất.
Thói quen nhỏ có ích: dùng bút dạ ghi ngày mở lên đáy hộp hoặc một mẩu băng dính. Nhớ trong đầu "hình như mở hồi Tết" thì đến tháng thứ mười chẳng ai còn chắc.
Thời gian dùng thông thường sau khi mở nắp
Con số trên bao bì sản phẩm của bạn luôn được ưu tiên. Bảng dưới chỉ là khoảng tham khảo hay gặp, giúp bạn nhận ra lọ nào trong tủ đã để quá lâu:
| Loại sản phẩm | Khoảng thường gặp sau mở | Vì sao |
|---|---|---|
| Mascara, kẻ mắt nước | 3–6 tháng | Đầu cọ đưa vi khuẩn từ mi mắt vào tuýp kín, ẩm, tối |
| Kem nền dạng lỏng, cushion | 6–12 tháng | Có nước, tiếp xúc ngón tay, bông mút |
| Kem dưỡng dạng hũ | 6–12 tháng | Mỗi lần lấy là một lần tiếp xúc không khí và tay |
| Serum vitamin C, retinol | Thường ngắn hơn, theo bao bì | Hoạt chất dễ oxy hoá, mất tác dụng trước khi hỏng |
| Kem chống nắng | Khoảng 12 tháng, không dùng quá hạn | Màng lọc có thể giảm hiệu quả, khả năng bảo vệ không còn như ghi |
| Son thỏi, chì kẻ mày | 12–24 tháng | Ít nước, nhưng tiếp xúc trực tiếp với môi, da |
| Phấn phủ, phấn mắt dạng nén | 24 tháng trở lên | Khô nên ít vi khuẩn phát triển, nhưng cọ bẩn làm hỏng sớm |
Với mascara và sản phẩm vùng mắt, đừng tiếc. Mascara ba tháng đã vón, có mùi lạ hay từng dùng trong lúc bị đau mắt đỏ thì nên bỏ, vì vùng mắt là chỗ nhiễm khuẩn gây hậu quả khó chịu nhất.
Những dấu hiệu sản phẩm đã hỏng
Dù chưa tới mốc PAO, ngưng dùng nếu thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Đổi mùi: mùi chua, mùi dầu ôi, mùi khác hẳn lúc mới mở.
- Đổi màu: ngả vàng, nâu, xám; đặc biệt với serum vitamin C, retinol, kem trắng.
- Tách lớp không trộn lại được: kem tách nước, dầu nổi thành vũng; một số sản phẩm vốn có hai lớp và ghi "lắc trước khi dùng" thì không tính.
- Đổi kết cấu: vón cục, lổn nhổn, chảy loãng bất thường, son chảy nhão rồi đông lại có hạt.
- Có đốm lạ, mốc: đốm đen, xanh, trắng trên bề mặt hũ kem, son, bông phấn.
- Da phản ứng khác trước: sản phẩm vốn dùng ổn bỗng gây châm chích, nổi mẩn.
- Bao bì phồng, rỉ, nắp lỏng: có thể do nhiệt hoặc khí sinh ra bên trong.
Chỉ cần một dấu hiệu là đủ lý do để bỏ. Đừng "cạo lớp mặt rồi dùng tiếp phần dưới" với kem bị mốc: thứ bạn nhìn thấy chỉ là phần nổi lên của vấn đề.
Bảo quản mỹ phẩm trong nhà nóng ẩm
Nhiệt độ cao, độ ẩm cao và ánh sáng là ba thứ làm mỹ phẩm hỏng nhanh nhất. Một vài thay đổi về chỗ để đem lại khác biệt lớn:
- Dời khỏi phòng tắm các sản phẩm có hoạt chất, kem dưỡng, đồ trang điểm. Phòng tắm sau khi tắm nước nóng vừa ẩm vừa nóng; chỉ nên để ở đây những thứ dùng trong lúc tắm như sữa tắm, dầu gội.
- Chọn chỗ mát, tối, khô: ngăn tủ trong phòng ngủ, hộp có nắp trên bàn trang điểm tránh nắng chiều.
- Đóng nắp ngay sau mỗi lần dùng, vặn chặt; không để hũ mở trong lúc trang điểm các bước khác.
- Mùa nồm: thêm gói hút ẩm vào hộp đựng phấn, cọ; lau khô vỏ hộp đọng hơi nước; tránh để đồ trang điểm sát tường ẩm.
- Tránh xe và túi xách: cốp xe máy, ô tô đỗ ngoài nắng có thể nóng hơn rất nhiều so với nhiệt độ ngoài trời. Kem chống nắng mang theo nên để trong túi vải trong cặp, tránh ánh nắng trực tiếp.
- Mở từng thứ một: hộp mua dự trữ cứ để nguyên niêm phong cho tới khi hộp đang dùng sắp hết.
Nếu nhà sản xuất ghi nhiệt độ bảo quản cụ thể, làm theo hướng dẫn đó. Với đa số mỹ phẩm, "nhiệt độ phòng" trên bao bì được hiểu là nơi khô thoáng, không quá nóng, chứ không phải bậu cửa sổ ngày 38 độ.
Có nên để mỹ phẩm trong tủ lạnh?
Hợp với. Một số sản phẩm có hoạt chất dễ oxy hoá như serum vitamin C dạng axit ascorbic; mặt nạ gel, sản phẩm làm dịu muốn dùng mát; sản phẩm tự nhiên không chất bảo quản mà nhà sản xuất dặn để lạnh.
Không cần hoặc không nên. Son thỏi, phấn, sản phẩm dạng dầu có thể đổi kết cấu, khó lấy; một số kem nhũ tương bị tách lớp khi lạnh rồi lại nóng nhiều lần. Kem chống nắng thường không cần tủ lạnh, chỉ cần tránh nóng.
Lưu ý khi dùng tủ lạnh. Để ở ngăn mát, không để ngăn đá, cho vào hộp có nắp riêng, tránh cạnh thực phẩm. Lấy ra dùng xong cất lại ngay, vì việc ra vào nhiều lần làm hơi nước đọng trên miệng lọ.
Có tủ lạnh mini riêng cho mỹ phẩm không? Không cần thiết với đa số người. Một ngăn tủ mát, tối trong phòng ngủ đã đủ cho hầu hết sản phẩm; số ít sản phẩm cần lạnh có thể dùng ngăn mát tủ lạnh gia đình.
Vệ sinh để mỹ phẩm không hỏng sớm
Phần lớn sản phẩm hỏng sớm không phải vì nóng, mà vì nhiễm khuẩn từ tay, cọ, bông mút. Mỗi lần thò ngón tay vào hũ kem là một lần đưa vi khuẩn và nước vào. Dùng thìa nhỏ sạch để lấy kem dạng hũ, lau thìa sau mỗi lần dùng, là cách đơn giản để kéo dài tuổi thọ sản phẩm.
Cọ và bông mút trang điểm là nơi tích tụ dầu, tế bào da chết, vi khuẩn. Giặt bông mút sau vài lần dùng, phơi khô hẳn; cọ trang điểm rửa định kỳ bằng xà phòng dịu và nước ấm, để khô nằm nghiêng hoặc úp đầu cọ xuống để nước không chảy vào chân cọ. Bông mút của cushion thay khi đã cứng, rách hoặc có mùi.
Không chia sẻ mascara, kẻ mắt, son môi với người khác, kể cả bạn thân. Không pha nước hay nước bọt vào mascara khô để "cứu" nó. Không dùng chung đồ trang điểm khi đang có mụn rộp ở môi hay đau mắt.
Tester ở cửa hàng nên coi là để xem màu và kết cấu, không bôi trực tiếp lên môi hay mắt; nếu cần thử, dùng que, bông dùng một lần mà cửa hàng cung cấp.
Mỹ phẩm mang theo khi đi làm, đi du lịch
Túi xách, ba lô và hành lý là những nơi mỹ phẩm chịu nhiệt và va đập nhiều nhất. Vài cách giữ đồ mang theo không hỏng giữa chừng:
- Chiết ra lọ nhỏ sạch, khô cho chuyến đi ngắn thay vì mang cả chai lớn. Rửa lọ chiết bằng nước nóng, để khô hoàn toàn trước khi đổ sản phẩm vào; ghi tên và ngày chiết lên lọ.
- Không chiết serum vitamin C, retinol ra lọ trong suốt để mang đi nhiều ngày; ánh sáng và không khí làm chúng hỏng nhanh hơn. Mang tuýp gốc hoặc chọn bản dung tích nhỏ.
- Để đồ trang điểm, kem chống nắng trong túi vải hoặc túi có lớp lót, đặt ở giữa ba lô, không đặt sát lưng ghế ô tô hay dưới yên xe máy.
- Đi biển, đi núi: mang kem chống nắng mới hoặc còn hạn rõ ràng; tuýp đã phơi nắng cả mùa hè trước nên thay.
- Đồ dùng vùng mắt mang theo khi đi bơi, đi biển dễ nhiễm bẩn hơn; khi về kiểm tra lại, có mùi lạ hay vón thì bỏ.
- Trên máy bay, sản phẩm dạng lỏng trong hành lý xách tay có giới hạn về dung tích theo quy định an ninh hàng không; kiểm tra quy định hiện hành của hãng bay trước khi đóng đồ.
Đồ mang theo thường là thứ hỏng đầu tiên mà ít ai để ý, vì nó nằm trong túi cả tuần và ra vào nhiều nơi nóng lạnh khác nhau. Khi về nhà, dành hai phút kiểm tra lại là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Mỹ phẩm chưa mở mà quá hạn sử dụng vài tháng có dùng được không?
Không nên, nhất là kem chống nắng, sản phẩm có hoạt chất và đồ dùng vùng mắt. Sau hạn, nhà sản xuất không còn đảm bảo độ ổn định, chất bảo quản và hiệu quả. Với sản phẩm như sữa tắm, nếu không đổi màu mùi thì rủi ro thấp hơn, nhưng vẫn nên ưu tiên dùng trong hạn.
Kem chống nắng mở từ năm ngoái còn dùng được không?
Nếu đã quá PAO hoặc quá hạn sử dụng, hoặc đã để nhiều lần trong cốp xe nóng, nên thay. Màng lọc trong kem chống nắng có thể giảm hiệu quả, và bạn không thể tự kiểm tra lượng bảo vệ còn lại. Một tuýp kem chống nắng dùng đúng lượng thường hết khá nhanh.
Sản phẩm không có ký hiệu PAO thì dùng trong bao lâu?
Xem hạn sử dụng in trên bao bì và hướng dẫn của nhà sản xuất. Nếu không có cả hai, hoặc sản phẩm không có nhãn phụ tiếng Việt và không rõ nguồn gốc, đó là lý do để cân nhắc không dùng. Với sản phẩm có nguồn gốc rõ, dùng bảng tham khảo theo loại sản phẩm và quan sát dấu hiệu hỏng.
Son môi để trong xe bị chảy rồi đông lại có dùng tiếp được không?
Son đã chảy rồi đông lại thường đổi kết cấu, có thể tách dầu, lổn nhổn và dễ nhiễm bẩn hơn. Nếu chỉ hơi mềm, không đổi mùi màu, nhiều người vẫn dùng. Nếu có hạt, mùi lạ, đổi màu, nên bỏ.
Vì sao mỹ phẩm thiên nhiên không chất bảo quản hỏng nhanh hơn?
Sản phẩm có nước mà không có hệ bảo quản đủ mạnh là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn, nấm mốc. Vì vậy loại này thường có hạn dùng ngắn, cần bảo quản lạnh hoặc đóng gói liều nhỏ. Đọc kỹ hướng dẫn và nghiêm túc với mốc thời gian.
Có cần vứt hết mỹ phẩm sau khi bị đau mắt đỏ hoặc nhiễm trùng da?
Nên bỏ mascara, kẻ mắt, phấn mắt và bông mút đã dùng trong thời gian bị đau mắt hoặc nhiễm trùng vùng mặt. Các sản phẩm dạng vòi bơm, tuýp ít tiếp xúc trực tiếp có thể giữ lại nếu vệ sinh miệng tuýp. Hỏi bác sĩ nếu không chắc.