Đi du lịch vùng núi, mặc theo nguyên tắc ba lớp: lớp trong thấm hút mồ hôi, lớp giữa giữ ấm (áo len, áo nỉ, áo lông cừu mỏng), lớp ngoài chắn gió và mưa. Sáng sớm lạnh thì mặc cả ba, trưa nắng thì cởi bớt, chiều sương mù và mưa lại khoác vào. Đi kèm một đôi giày đế bám chống trơn đã đi quen, và bạn đã giải quyết được phần lớn khó chịu khi đi núi.
Vùng núi Việt Nam có chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn và thời tiết đổi nhanh. Đà Lạt quanh năm mát, đêm lạnh; Sa Pa, Hà Giang, Mộc Châu mùa đông có thể rất lạnh, có năm có băng giá. Bài này giúp bạn chọn đồ theo nơi và mùa, vừa đủ ấm, vừa lên ảnh đẹp, vừa gọn trong một vali.
Ba lớp áo: mỗi lớp làm việc gì
Mặc nhiều lớp mỏng ấm hơn và linh hoạt hơn một chiếc áo thật dày, vì không khí giữa các lớp cũng giữ nhiệt và bạn tháo bớt được khi nóng:
| Lớp | Nhiệm vụ | Chọn gì | Tránh |
|---|---|---|---|
| Lớp trong | Thấm và đẩy mồ hôi, giữ da khô | Áo giữ nhiệt mỏng, áo thun cotton pha, len merino mỏng | Cotton dày khi đi bộ nhiều (thấm mồ hôi lâu khô, lạnh lưng) |
| Lớp giữa | Giữ ấm | Áo len, áo nỉ, áo lông cừu nhân tạo (fleece), áo phao mỏng | Áo quá dày khó tháo, khó nhét vào ba lô |
| Lớp ngoài | Chắn gió, chắn mưa | Áo khoác gió có mũ, áo khoác chống nước | Áo khoác dạ khi trời mưa (ngấm nước, nặng) |
| Phần dưới | Ấm chân, dễ đi bộ | Quần dài vải dày có co giãn, quần nỉ, tất ấm; vùng lạnh thêm quần giữ nhiệt bên trong | Váy ngắn, quần mỏng khi đi trek, jeans khi trời mưa |
Đầu, tay và chân là nơi mất nhiệt nhanh nhất. Một chiếc mũ len, đôi găng tay mỏng và tất ấm nhẹ hành lý nhưng khác biệt rất lớn khi ngồi xe máy lên đèo hoặc ngồi chợ đêm.
Jeans đẹp khi chụp ảnh nhưng ướt mưa thì nặng, lạnh, lâu khô. Nếu mang jeans, mang thêm một chiếc quần vải hoặc quần nỉ khô nhanh để thay.
Mặc theo nơi và mùa
Thời tiết vùng núi khác nhau nhiều giữa các nơi và các tháng. Bảng dưới là gợi ý chung; trước chuyến đi nên xem dự báo thời tiết vài ngày gần nhất:
| Nơi, mùa | Đặc điểm thường gặp | Trang phục gợi ý |
|---|---|---|
| Đà Lạt quanh năm | Ban ngày mát, có nắng; sáng sớm và đêm lạnh; mùa mưa chiều hay mưa | Áo len mỏng, áo khoác nhẹ, váy dài hoặc quần dài, ô hoặc áo mưa gọn |
| Sa Pa, Hà Giang, Mộc Châu mùa đông | Lạnh sâu, sương mù, có năm băng giá trên các đỉnh núi | Đủ ba lớp, áo phao, mũ len, găng tay, tất dày, giày kín chống nước |
| Vùng núi phía Bắc mùa hè | Ban ngày nóng, có mưa rào, đêm mát | Áo thun nhanh khô, áo khoác mỏng chống nước, quần dài nhẹ chống muỗi, côn trùng |
| Đi trek, leo núi | Đường dốc, đất trơn, ra mồ hôi nhiều | Đồ thể thao nhanh khô, áo khoác gió, giày leo núi, gậy nếu đường dài |
| Mùa lúa chín, mùa hoa | Nắng đẹp, đông khách chụp ảnh | Váy hoặc áo màu tương phản với nền vàng lúa, xanh lá; vẫn mang áo khoác |
Nhiệt độ trên đèo cao và ở các điểm ngắm cảnh thường thấp hơn trong thị trấn, gió lại mạnh. Dù trong phố thấy dễ chịu, đi lên đỉnh vẫn nên mang thêm một lớp.
Giày: món quyết định chuyến đi
Đường vùng núi có dốc, bậc đá, đường đất đỏ trơn sau mưa, đá cuội ven suối. Giày tốt nhất là giày đi bộ hoặc giày thể thao đế cao su có rãnh bám sâu, cổ thấp hoặc cổ lửng, đã đi quen ít nhất vài lần trước chuyến. Giày mới tinh mang đi trek là nguyên nhân phồng rộp chân phổ biến nhất.
Nếu đi vào mùa mưa hoặc đi trek qua suối, giày chống nước hoặc mang thêm một đôi sandal quai hậu đế bám để lội nước, rồi thay giày khô khi lên bờ. Tất nên là loại len hoặc sợi tổng hợp thấm hút, mang dư hai đôi vì tất ướt là chân lạnh và dễ phồng.
Với những chuyến chủ yếu dạo phố, cà phê, chụp ảnh như Đà Lạt, bốt cổ ngắn đế thấp, giày lười đế cao su, giày thể thao trắng đều hợp và lên ảnh đẹp. Giày cao gót nhọn, giày đế trơn không phù hợp với dốc phố núi và bậc đá trơn sương.
Trước chuyến đi, kiểm tra đế giày đã mòn chưa: đế mòn phẳng mất rãnh là nguyên nhân hay gặp của những cú trượt chân trên dốc đất. Buộc dây giày chặt vừa đủ để gót không trượt lên xuống khi leo, vì ma sát ở gót lặp lại hàng nghìn bước là thứ gây phồng rộp. Mang theo vài miếng băng dán chống phồng, dán ngay khi thấy chỗ nào rát chứ đừng đợi đến khi da đã phồng.
Lên ảnh đẹp giữa núi rừng
Màu tương phản với nền. Núi rừng chủ yếu xanh lá, xanh lục, nâu đất; mùa lúa chín là vàng. Áo màu đỏ, cam, vàng mù tạt, trắng kem nổi bật trên nền xanh; trên nền vàng lúa thì trắng, xanh navy, đỏ đô đẹp hơn vàng.
Áo khoác cũng là một phần bộ ảnh. Vì phần lớn thời gian bạn mặc áo khoác, chọn áo khoác màu bạn thích nhìn trong ảnh. Một chiếc áo khoác màu trung tính đẹp mặc được với nhiều bộ là lựa chọn kinh tế.
Váy dài vải ấm. Váy len dáng dài, váy nhung, chân váy dạ midi đi với bốt và tất ấm vừa ấm vừa đẹp ở Đà Lạt. Tránh váy voan mỏng ngắn khi trời gió, vừa lạnh vừa khó giữ váy.
Khăn và mũ len. Khăn len màu nổi là cách nhanh nhất để đổi "bộ" trong ảnh mà không phải thay đồ. Mũ len, mũ nồi cũng làm ảnh có không khí miền núi.
Tôn trọng người địa phương. Mặc trang phục dân tộc để chụp ảnh ở nơi có dịch vụ cho thuê là chuyện phổ biến, nhưng hỏi ý trước khi chụp ảnh người dân, đặc biệt là trẻ em và người già. Cách tạo dáng chụp ảnh du lịch có ở danh mục chụp ảnh đẹp.
Soạn vali cho chuyến bốn ngày ba đêm
Danh sách mẫu cho một chuyến vùng núi mùa lạnh, gói vào một vali cỡ vừa hoặc ba lô lớn:
- Hai áo giữ nhiệt mỏng hoặc áo thun dài tay làm lớp trong.
- Hai áo len hoặc áo nỉ làm lớp giữa, chọn màu phối được với nhau.
- Một áo khoác chống gió, chống nước có mũ; vùng rất lạnh thêm một áo phao gấp gọn.
- Hai quần dài (một quần vải hoặc nỉ nhanh khô, một quần jeans hoặc váy len để chụp ảnh), thêm quần giữ nhiệt nếu đi Sa Pa, Hà Giang mùa đông.
- Mũ len, khăn quàng, găng tay, ba đến bốn đôi tất ấm.
- Giày đi bộ đã đi quen; một đôi dép đi trong phòng.
- Áo mưa gọn hoặc ô gấp, túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ.
- Kem dưỡng ẩm, son dưỡng, kem chống nắng: không khí lạnh khô làm da và môi nứt nẻ, nắng vùng cao vẫn mạnh dù trời mát.
Mặc áo khoác dày nhất và giày đi bộ lên xe hoặc máy bay để vali nhẹ hơn. Cuộn áo len thay vì gấp, nhét tất vào trong giày để tận dụng chỗ.
Nếu đi xe máy qua đèo, cần thêm găng tay dày, khăn che mặt và áo mưa bộ. Đi đèo vào mùa mưa, sương mù dày thì nên cân nhắc lịch trình và hỏi người địa phương về tình trạng đường.
Những lỗi hay gặp khi mặc đồ đi núi
Chỉ mang một chiếc áo khoác thật dày. Trưa nắng leo dốc, mặc áo dày thì nóng toát mồ hôi, cởi ra thì chỉ còn áo mỏng, đến chiều gió lên là lạnh run. Mặc nhiều lớp mỏng linh hoạt hơn nhiều.
Mặc đồ cotton dày khi đi bộ nhiều. Cotton thấm mồ hôi rồi giữ ẩm, khi dừng nghỉ ở chỗ gió lưng bị lạnh buốt. Lớp sát da khi đi trek nên là vải thể thao hoặc len mỏng.
Đánh giá thấp nắng vùng cao. Trời lạnh làm bạn quên chống nắng, nhưng ở độ cao lớn tia cực tím mạnh hơn dưới đồng bằng. Kính râm, mũ và kem chống nắng vẫn cần như khi đi biển.
Quên đồ khô để thay. Mưa sương, lội suối, mồ hôi khiến quần áo ẩm cả ngày. Luôn để một bộ khô, nhất là tất và áo trong, trong túi chống nước để thay buổi tối hoặc khi về nơi nghỉ.
Đi núi cùng bố mẹ lớn tuổi hoặc con nhỏ
Người lớn tuổi và trẻ nhỏ chịu lạnh kém hơn người trẻ khỏe, lại ít tự nói ra khi thấy lạnh. Khi đi cùng, người soạn đồ thường là bạn, nên tính dư cho họ một lớp áo giữ ấm, một mũ len, một đôi tất dày so với dự kiến. Sáng sớm ra ngắm bình minh hay đêm đi chợ là lúc cần mặc thêm nhiều nhất.
Với bố mẹ lớn tuổi, giày là chuyện an toàn: đế bám chống trơn, êm, dễ xỏ, không có gót. Bậc đá ướt sương ở các điểm ngắm cảnh rất trơn. Áo khoác nên có khoá kéo to dễ kéo, không quá nặng. Nếu bố mẹ có bệnh mạn tính như tim mạch, huyết áp, hô hấp, nên hỏi bác sĩ trước khi lên vùng cao lạnh và mang đủ thuốc đang dùng.
Với trẻ nhỏ, mặc nhiều lớp mỏng để dễ cởi bớt khi trẻ chạy nhảy ra mồ hôi, rồi mặc lại khi trẻ ngồi yên. Thường xuyên sờ gáy và lưng trẻ: lưng ướt mồ hôi thì lau khô và thay áo trong, tay chân lạnh thì thêm tất, găng. Mang ít nhất hai bộ thay cho mỗi ngày vì trẻ hay nghịch nước, nghịch đất.
Câu hỏi thường gặp
Đi Đà Lạt tháng mười hai có cần áo phao không?
Thường không cần áo phao dày như đi Sa Pa. Áo len, áo khoác dạ hoặc áo khoác gió dày vừa, khăn và tất ấm là đủ cho phần lớn ngày. Người chịu lạnh kém có thể mang thêm áo giữ nhiệt mỏng bên trong cho buổi sáng sớm và đêm.
Mặc váy đi Sa Pa mùa đông có được không?
Được nếu đi kèm tất dày hoặc quần tất giữ nhiệt, bốt kín và áo khoác dài. Váy len hoặc váy dạ dài đẹp khi chụp ảnh trong thị trấn. Đi trek bản xa thì quần dài và giày đi bộ vẫn an toàn và tiện hơn.
Có nên thuê trang phục dân tộc để chụp ảnh không?
Nhiều nơi có dịch vụ cho thuê, đó là cách trải nghiệm phổ biến. Nên thuê ở nơi có dịch vụ rõ ràng, mặc trang phục cẩn thận, không tạo dáng phản cảm. Hỏi ý trước khi chụp ảnh người dân địa phương, nhất là người già và trẻ em.
Giày thể thao bình thường có đi trek được không?
Với cung đường ngắn, khô ráo, giày thể thao đế cao su có rãnh bám vẫn đi được. Cung đường dài, dốc, mùa mưa nhiều bùn thì giày leo núi đế bám sâu, có hỗ trợ cổ chân an toàn hơn. Đôi nào cũng nên đi quen trước chuyến.
Đi xe máy qua đèo cần mặc gì thêm?
Áo khoác chắn gió kín cổ, găng tay dày, khăn che mặt, mũ bảo hiểm có kính, áo mưa bộ, giày kín. Gió trên đèo rất lạnh dù trời nắng. Mùa sương mù dày hoặc mưa lớn nên hỏi người địa phương về đường và đi chậm, bật đèn.
Làm sao giữ ấm tay chân khi ngủ ở homestay vùng cao?
Mang tất ngủ dày, áo giữ nhiệt và mũ len mỏng. Hỏi homestay xem có chăn điện hoặc thêm chăn không. Không dùng bếp than trong phòng kín để sưởi vì nguy cơ ngộ độc khí than, chỉ dùng thiết bị sưởi an toàn chủ nhà cung cấp.