Vải mát nhất cho mùa hè Việt Nam là các loại sợi thoáng khí và thấm hút tốt như linen, cotton, rayon và modal; vải tổng hợp như polyester bền và ít nhăn nhưng kém thoáng hơn. Ngoài chất sợi, cách dệt và độ dày cũng quyết định nhiều: cotton dệt thưa mỏng mát hơn hẳn cotton dệt dày.
Khí hậu nóng ẩm khiến chuyện chọn vải khác với các nước khô. Mồ hôi không bay hơi nhanh, nên vải phải hút được ẩm và khô đủ nhanh. Bài này so sánh các loại vải thường gặp, cách đọc thành phần trên nhãn, cách thử vải bằng tay khi mua, và chọn vải cho từng hoàn cảnh: đi làm, đi xe máy giữa trưa, đi du lịch.
So sánh các loại vải phổ biến trong mùa nóng
Bảng dưới đây tóm tắt đặc điểm chính của từng loại khi mặc trong thời tiết nóng ẩm. Các đánh giá là tương đối, tuỳ cách dệt và độ dày cụ thể:
| Loại vải | Thoáng và thấm hút | Nhăn | Lộ mồ hôi | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Linen (lanh) | Rất tốt | Nhiều | Ít | Sợi cứng lúc đầu, mềm dần sau nhiều lần giặt |
| Cotton thuần, dệt mỏng | Tốt | Vừa | Vừa | Dễ chịu với da nhạy cảm, có thể co khi giặt nóng |
| Rayon, viscose | Tốt, mát tay | Vừa | Vừa | Rủ đẹp, yếu khi ướt, dễ co nếu giặt sai |
| Modal, lyocell | Tốt | Ít | Ít đến vừa | Mềm mượt, giữ màu tốt, hay dùng cho áo thun cao cấp |
| Lụa tơ tằm | Khá, nhẹ | Vừa | Nhiều | Mát nhẹ nhưng lộ vệt nước, cần giặt nhẹ |
| Polyester, nylon | Kém, trừ loại dệt kỹ thuật | Ít | Ít đến nhiều | Bền, khô nhanh, dễ bám mùi |
| Vải pha (cotton và polyester) | Vừa | Ít | Vừa | Cân bằng giữa mát và dễ chăm |
Không có loại vải nào tốt ở mọi mặt. Linen mát nhất nhưng nhăn nhất; polyester ít nhăn nhất nhưng giữ nhiệt; rayon mát và rủ đẹp nhưng cần giặt cẩn thận. Chọn theo việc bạn làm trong ngày.
Polyester dệt kỹ thuật dùng cho đồ thể thao được thiết kế để kéo mồ hôi ra ngoài và khô nhanh, khác với polyester dệt dày thông thường. Vì vậy cùng là polyester, áo tập có thể mát hơn áo sơ mi polyester.
Vì sao vải "mát" hay "nóng": cơ chế đơn giản
Cơ thể làm mát chủ yếu bằng mồ hôi bay hơi. Vải mát là vải để không khí lưu thông qua và giúp mồ hôi bay hơi. Có hai cách vải làm được điều đó: sợi hút ẩm rồi để ẩm bay ra mặt ngoài, và cách dệt thưa tạo lỗ thoáng.
Sợi tự nhiên từ thực vật như cotton, linen hút ẩm tốt. Sợi tái sinh từ cellulose như rayon, viscose, modal, lyocell cũng hút ẩm tốt vì có gốc từ gỗ hoặc tre. Sợi tổng hợp từ dầu mỏ như polyester, nylon hút ẩm kém; mồ hôi đọng trên da hoặc giữa da và vải, gây cảm giác bí.
Cách dệt quan trọng không kém. Cotton voan, cotton poplin mỏng, linen dệt thưa thoáng hơn nhiều so với cotton kaki hay denim dày, dù cùng là sợi bông. Vải dệt kim như áo thun co giãn nên ôm sát người hơn, đôi khi kém thoáng hơn vải dệt thoi rộng.
Màu sắc cũng ảnh hưởng khi đi ngoài nắng: màu sáng phản xạ ánh nắng nhiều hơn, màu tối hấp thụ nhiều hơn. Tuy vậy, khi đứng trong bóng râm hoặc trong nhà, độ thoáng của vải quan trọng hơn màu.
Thử vải bằng tay khi mua
Nhãn thành phần chỉ nói một phần. Khi cầm sản phẩm, bạn có thể tự kiểm tra trong vài chục giây:
- Soi lên ánh sáng: thấy các lỗ dệt li ti là vải thoáng. Nhìn xuyên rõ bàn tay thì vải quá mỏng, có thể lộ đồ lót.
- Thổi qua vải: đặt vải sát miệng và thổi nhẹ, hơi đi qua dễ là vải thoáng khí.
- Vò thử: nắm chặt một góc vải vài giây rồi thả. Nếp nhăn hằn rõ là vải sẽ nhăn khi ngồi lâu.
- Chạm vào cổ tay: vải mát tay như rayon, linen, modal cho cảm giác mát ngay khi chạm; polyester thường hơi trơn và ấm.
- Kéo nhẹ theo chiều chéo: vải giãn rồi trở lại là có độ đàn hồi; vải giãn rồi để lại vết bai là dễ mất dáng.
Những phép thử này không thay được việc mặc thật, nhưng giúp loại bớt những món sẽ làm bạn khó chịu. Nếu mua online, đọc kỹ thành phần và mô tả độ dày, xem ảnh chụp cận chất vải nếu có.
Đọc thành phần trên nhãn quần áo
Thứ tự và phần trăm. Nhãn ghi tỉ lệ từng loại sợi, sợi chiếm nhiều nhất thường đứng đầu. Áo ghi cotton 95%, sợi đàn hồi 5% vẫn là áo cotton nhưng có co giãn.
Tên gọi khác nhau của cùng một loại. Viscose và rayon gần như cùng nhóm sợi tái sinh từ cellulose. Lyocell đôi khi được biết qua tên thương mại. Elastane, spandex là tên của sợi đàn hồi.
"Lụa" không phải lúc nào cũng là tơ tằm. Trên thị trường, chữ lụa được dùng cho nhiều loại vải bóng mềm. Lụa tơ tằm thật sẽ ghi silk hoặc tơ tằm trên nhãn; các loại ghi polyester là giả lụa. Giả lụa rẻ hơn, dễ giặt nhưng kém thoáng.
"Linen" và "đũi". Đũi trong cách gọi ở Việt Nam có khi là vải tơ tằm dệt thô, có khi là vải pha linen hoặc cotton dệt kiểu thô. Đọc thành phần để biết chính xác.
Ký hiệu giặt. Nhãn còn có ký hiệu nhiệt độ giặt, có được sấy, là, giặt khô hay không. Vải tái sinh như rayon thường cần nước lạnh và không vắt mạnh.
Chọn vải cho từng hoàn cảnh
Đi làm văn phòng có điều hoà: cotton poplin, cotton pha ít polyester hoặc modal cho áo; quần âu vải pha có chút đàn hồi. Vải ít nhăn quan trọng vì bạn ngồi nhiều giờ. Lụa và giả lụa hợp áo kiểu mặc dưới blazer.
Đi xe máy giữa trưa: vải thoáng, sáng màu, áo tay dài mỏng để che nắng. Linen và cotton mỏng dễ chịu nhất. Áo chống nắng bằng vải tổng hợp chuyên dụng tiện vì gấp gọn, nhưng nên mặc ngoài áo cotton chứ không thay áo.
Đi du lịch: vải ít nhăn, khô nhanh, nhẹ: modal, rayon pha, cotton pha. Một hai món linen cho ảnh đẹp, chấp nhận nếp nhăn tự nhiên.
Ở nhà ngày nóng: cotton mỏng, rayon, modal mềm mát. Đồ ngủ cotton hoặc rayon thoáng hơn đồ ngủ satin polyester bóng.
Người da nhạy cảm, dễ mẩn ngứa khi đổ mồ hôi: ưu tiên cotton thuần hoặc modal mặc sát da, tránh vải tổng hợp dày và vải nhuộm đậm chưa giặt. Nếu da vẫn kích ứng kéo dài, nên hỏi bác sĩ da liễu.
Giữ quần áo vải mát bền và không ố
Vải mát thường cũng là vải cần chăm kỹ hơn. Vài điều giúp đồ dùng lâu:
- Linen: giặt nước mát, không vắt mạnh, phơi khi còn ẩm rồi kéo thẳng. Là khi còn hơi ẩm sẽ dễ phẳng. Linen mềm dần sau mỗi lần giặt.
- Rayon, viscose: yếu khi ướt, nên giặt tay hoặc túi giặt, nước lạnh, không vắt xoắn. Phơi trong bóng râm, là ở nhiệt độ thấp.
- Lụa tơ tằm: giặt tay với xà phòng dịu, không ngâm lâu, phơi bóng râm. Không dùng chất tẩy. Vệt mồ hôi nên giặt sớm.
- Cotton trắng: giặt sớm sau khi mặc để không ố vàng ở cổ và nách. Phơi nắng nhẹ buổi sáng giúp khử mùi.
- Polyester: dễ giữ mùi mồ hôi, nên giặt sau mỗi lần mặc và phơi thoáng.
Trong mùa mưa và mùa nồm, phơi quần áo trong nhà nơi có gió hoặc dùng máy sấy ở nhiệt độ hợp với từng loại vải. Đồ phơi lâu không khô dễ có mùi ẩm.
Những hiểu lầm hay gặp về vải mùa hè
"Vải mỏng là vải mát." Không hẳn. Một chiếc áo polyester mỏng ôm sát có thể bí hơn chiếc áo cotton dày vừa nhưng rộng. Độ thoáng của sợi và độ rộng của áo quan trọng không kém độ mỏng.
"Lụa là mát nhất." Lụa tơ tằm nhẹ và mát khi chạm, nhưng lộ vệt mồ hôi rất rõ và không chịu được giặt thô. Với ngày nóng phải di chuyển nhiều, cotton và linen thực tế hơn.
"Vải tổng hợp nào cũng nóng." Vải tổng hợp dệt kỹ thuật cho đồ thể thao được làm để khô nhanh. Vấn đề chính của polyester thông thường là kém hút ẩm và dễ giữ mùi.
"Áo càng rộng càng mát." Áo rộng giúp không khí lưu thông, nhưng áo quá rộng bằng vải dày lại trùm nhiệt. Rộng vừa phải bằng vải thoáng là cân bằng tốt nhất.
"Vải tre là sợi tre nguyên chất." Phần lớn vải quảng cáo là sợi tre thực chất là viscose hoặc lyocell làm từ bột tre, tức là sợi tái sinh. Chúng vẫn mềm mát, nhưng đặc tính gần với rayon hơn là một loại sợi tự nhiên riêng. Đọc thành phần để biết đúng loại.
Vải và dáng: chọn chất sao cho bộ đồ đứng đẹp
Vải mát không chỉ là chuyện thoải mái mà còn quyết định bộ đồ đứng dáng ra sao. Vải rủ như rayon, modal, lụa ôm nhẹ theo cơ thể và chuyển động mềm, hợp váy liền, áo kiểu, quần ống rộng. Với người muốn phần hông và đùi trông nhẹ, vải rủ màu trầm thường dễ chịu hơn vải cứng phồng.
Vải đứng như cotton poplin, linen dày vừa, kaki mỏng giữ được đường cắt: cổ áo sơ mi đứng, chân váy chữ A xoè đều, quần âu có ly thẳng. Hợp với đồ đi làm và những kiểu cần form rõ. Người dáng chữ nhật muốn tạo khối thường hợp vải đứng hơn.
Vải mỏng nhẹ như voan, cotton voan cần lót ở phần thân để không lộ, và thường đẹp nhất ở tay áo, lớp ngoài, khăn. Khi chọn váy hay quần màu sáng bằng vải mỏng, đứng ngược sáng trước gương để kiểm tra độ xuyên thấu.
Một mẹo thực tế cho mùa hè là phối một món vải đứng với một món vải rủ, ví dụ áo sơ mi linen với chân váy rayon, hoặc áo thun modal với quần kaki. Bộ đồ vừa có form vừa mềm mại, và bạn không bị bí toàn thân.
Câu hỏi thường gặp
Vải đũi có mát như linen không?
Tuỳ thành phần. Đũi làm từ tơ tằm dệt thô hoặc pha linen thường khá thoáng; đũi pha nhiều sợi tổng hợp thì kém hơn. Đọc nhãn thành phần là cách chắc chắn nhất để biết.
Áo linen nhăn quá có cách nào giảm không?
Chọn linen pha cotton hoặc pha một chút sợi tổng hợp sẽ ít nhăn hơn. Phơi khi còn ẩm, kéo thẳng các đường may, treo móc trong phòng tắm có hơi nước. Chấp nhận một chút nếp nhăn tự nhiên vì đó là đặc trưng của linen.
Vì sao áo rayon bị co lại sau lần giặt đầu?
Sợi rayon yếu và dễ co khi gặp nước nóng hoặc bị vắt mạnh. Giặt nước lạnh, giặt tay hoặc túi giặt, phơi nằm hoặc treo nhẹ. Nếu đã co, là nhẹ khi vải còn ẩm có thể kéo lại một phần.
Mặc vải gì để ít lộ vệt mồ hôi khi đi làm?
Màu trắng, đen, navy và họa tiết nhỏ ít lộ hơn màu xám chuột hay xanh nhạt. Về chất liệu, linen và modal ít lộ hơn lụa và vải bóng. Áo có lót nách hoặc mặc áo lót mỏng thấm hút bên trong cũng giúp.
Vải cotton hữu cơ có mát hơn cotton thường không?
Về độ mát khi mặc, cotton hữu cơ và cotton thường gần như giống nhau nếu cùng cách dệt và độ dày. Khác biệt chủ yếu ở cách trồng bông và quy trình sản xuất, không phải ở cảm giác mát.
Đồ chống nắng bằng vải tổng hợp có bí không?
Có thể bí nếu dệt dày và ôm sát. Chọn loại có lỗ thoáng ở nách và lưng, mặc rộng vừa, và mặc ngoài áo cotton mỏng thay vì sát da. Cởi ra ngay khi vào chỗ râm.