Tóc bạc xuất hiện khi các tế bào tạo sắc tố trong nang tóc giảm dần hoặc ngừng hoạt động, nên sợi tóc mới mọc ra không còn màu. Với người châu Á, tóc bạc trước khoảng tuổi hai mươi lăm thường được coi là sớm. Yếu tố lớn nhất là di truyền; một số trường hợp liên quan tới thiếu vitamin B12, bệnh tuyến giáp hoặc hút thuốc. Hiện chưa có cách nào được chứng minh là làm tóc bạc đen trở lại một cách tin cậy.
Vì vậy cách tiếp cận thực tế là: đi khám nếu tóc bạc kèm dấu hiệu bất thường, còn lại thì chọn cách che hoặc cách sống chung phù hợp với bạn. Bài này giải thích cơ chế, gỡ vài hiểu lầm phổ biến như nhổ một sợi mọc mười sợi, và so sánh các cách che từ tạm thời đến lâu dài.
Vì sao tóc chuyển sang bạc
Màu tóc đến từ melanin, sắc tố do các tế bào hắc tố nằm trong nang tóc tạo ra rồi chuyển vào sợi tóc đang mọc. Có hai nhóm sắc tố chính: một nhóm cho màu đen, nâu, nhóm kia cho tông vàng, đỏ. Tóc người Việt phần lớn có nhiều sắc tố đen, nâu.
Mỗi chu kỳ mọc tóc, các tế bào hắc tố được bổ sung từ một kho tế bào gốc nằm gần nang tóc. Theo tuổi, kho này cạn dần, tế bào hắc tố ít đi hoặc hoạt động kém, sợi tóc mọc ra nhạt dần rồi không còn màu. Sợi tóc không màu trông trắng hoặc bạc vì cách ánh sáng phản chiếu qua phần keratin không có sắc tố.
Một sợi tóc không đổi từ đen sang bạc trong lúc đang mọc trên đầu; thay vào đó, sợi tóc mới mọc ra sau khi sợi cũ rụng mang ít sắc tố hơn. Vì vậy, đến khi bạn thấy tóc bạc, quá trình đó đã diễn ra trong nang tóc từ trước.
Các nhà khoa học còn nghiên cứu vai trò của stress oxy hoá, tức sự tích tụ những phân tử gây hại cho tế bào, trong việc làm tế bào hắc tố suy giảm. Đây là lĩnh vực vẫn đang tìm hiểu, nên những sản phẩm hứa "chống oxy hoá cho tóc hết bạc" cần được nhìn với sự thận trọng.
Những yếu tố liên quan đến tóc bạc sớm
Di truyền. Đây là yếu tố mạnh nhất. Nếu bố mẹ, ông bà bạc tóc sớm, khả năng bạn cũng vậy là khá cao. Trường hợp này thường không có gì bất thường về sức khoẻ.
Thiếu vitamin B12 và một số vi chất. Thiếu B12 được ghi nhận liên quan tới tóc bạc sớm, cùng các dấu hiệu như mệt, da xanh, tê bì. Thiếu sắt, đồng cũng được nghiên cứu. Chỉ nên bổ sung sau khi xét nghiệm, theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bệnh tuyến giáp. Cả cường giáp và suy giáp đều có thể ảnh hưởng tóc, kể cả màu tóc. Thường kèm triệu chứng khác như thay đổi cân nặng, nhịp tim, cảm giác nóng lạnh, mệt mỏi.
Hút thuốc. Nhiều nghiên cứu quan sát cho thấy người hút thuốc có xu hướng bạc tóc sớm hơn. Bỏ thuốc có lợi cho sức khoẻ nói chung, dù không làm tóc đã bạc đen lại.
Căng thẳng. Một nghiên cứu trên chuột của nhóm nhà khoa học tại Đại học Harvard, công bố trên tạp chí Nature năm 2020, cho thấy stress cấp tính có thể làm cạn kho tế bào gốc tạo sắc tố. Ở người, mối liên hệ được nghiên cứu tiếp; stress không phải nguyên nhân duy nhất và thường không phải nguyên nhân chính.
Một số bệnh tự miễn. Bạch biến hay rụng tóc từng mảng đôi khi đi kèm những mảng tóc trắng. Cần bác sĩ da liễu chẩn đoán.
Hiểu lầm phổ biến về tóc bạc
Tóc bạc sớm là chủ đề có rất nhiều lời đồn. Bảng sau đối chiếu những điều hay nghe với hiểu biết hiện nay:
| Điều hay nghe | Thực tế |
|---|---|
| Nhổ một sợi tóc bạc sẽ mọc lên nhiều sợi khác | Mỗi nang tóc chỉ mọc một sợi; nhổ không làm tăng số nang tóc bạc. Nhưng nhổ nhiều lần có thể làm tổn thương nang tóc, lâu dài có thể khiến chỗ đó thưa hoặc không mọc lại |
| Một đêm căng thẳng làm tóc bạc trắng | Tóc đã mọc không đổi màu qua đêm. Căng thẳng nặng có thể làm tóc rụng nhiều, những sợi bạc còn lại khiến tóc trông bạc hơn đột ngột |
| Ăn đồ đen như vừng đen, đậu đen sẽ làm tóc đen lại | Đây là món ăn bổ dưỡng, nhưng chưa có bằng chứng đáng tin rằng chúng làm tóc đã bạc đen trở lại |
| Gội đầu bằng nước nóng làm tóc bạc | Nước nóng làm tóc và da đầu khô, màu nhuộm phai, nhưng không làm mất sắc tố trong nang tóc |
| Tóc bạc là dấu hiệu sức khoẻ kém | Phần lớn tóc bạc sớm là do di truyền, không đi kèm bệnh. Chỉ nên lo khi có thêm triệu chứng bất thường |
Nếu muốn bỏ một vài sợi bạc lộ ở đường ngôi, cắt sát chân bằng kéo nhỏ là cách nhẹ nhàng hơn nhổ, vì không kéo nang tóc.
Các cách che tóc bạc: từ tạm thời đến lâu dài
Lựa chọn tuỳ vào lượng tóc bạc, bạn muốn đổi màu bao lâu một lần và mức độ chịu được hoá chất. Bảng dưới so sánh chung:
| Cách che | Bền đến đâu | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Phấn, xịt, mascara che chân tóc | Đến lần gội tiếp theo | Vài sợi lộ ở đường ngôi, cần che gấp trước sự kiện | Có thể dây ra gối, cổ áo khi trời nóng |
| Nhuộm bán vĩnh viễn | Phai dần sau nhiều lần gội | Tóc bạc ít, muốn màu hoà lẫn, ít hoá chất | Phủ bạc không hoàn toàn, sợi bạc thành ánh sáng màu |
| Nhuộm vĩnh viễn phủ bạc | Đến khi chân tóc mọc ra | Tóc bạc nhiều, muốn phủ kín | Cần thử dị ứng; chân tóc bạc lộ sau vài tuần |
| Henna và thuốc nhuộm thảo dược | Khá bền | Người muốn tránh một số hoá chất | Cho màu đỏ cam trên tóc bạc; cẩn thận sản phẩm pha thêm chất khác |
| Highlight, nhuộm ánh sáng | Lâu, chân tóc mọc ra ít lộ | Tóc bạc rải rác, muốn chuyển dần sang để bạc tự nhiên | Thường cần tẩy một phần, làm ở thợ có kinh nghiệm |
"Henna đen" bán ở một số nơi không phải henna nguyên chất mà thường được pha PPD để có màu đen nhanh, có nguy cơ gây dị ứng mạnh. Nếu muốn dùng henna, đọc kỹ thành phần, ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và vẫn thử trên da trước.
Nhuộm phủ bạc tại nhà: các bước an toàn
Nhuộm phủ bạc tại nhà tiết kiệm thời gian và chi phí, nhưng cần làm cẩn thận. Các bước chung, luôn ưu tiên hướng dẫn trong hộp thuốc:
- Thử dị ứng trên da sau tai hoặc khuỷu tay khoảng bốn mươi tám giờ trước mỗi lần nhuộm, kể cả khi đã dùng loại đó trước đây.
- Chọn màu bằng hoặc sáng hơn màu tóc tự nhiên một chút; màu quá tối trên nền tóc bạc trông nặng, chân tóc lộ rõ hơn khi mọc ra.
- Thoa kem dưỡng hoặc vaseline quanh đường viền tóc, tai để thuốc không bám vào da; đeo găng tay đi kèm.
- Chia tóc thành bốn phần, thoa thuốc vào chân tóc trước, nơi có nhiều sợi bạc nhất, rồi mới đến thân tóc nếu hướng dẫn yêu cầu.
- Để đúng thời gian ghi trên hộp; tóc bạc cứng có thể cần thời gian tối đa theo hướng dẫn, nhưng không để quá.
- Xả sạch bằng nước ấm vừa đến khi nước trong, dùng dầu xả đi kèm.
- Lần nhuộm sau chỉ thoa chân tóc mới mọc, không phủ lại toàn bộ chiều dài.
Không nhuộm khi da đầu đang trầy xước, viêm, mụn, và không dùng thuốc nhuộm tóc cho lông mày, lông mi vì nguy cơ tổn thương mắt. Nếu thấy rát bỏng, ngứa dữ dội trong khi nhuộm, xả sạch ngay.
Sống chung với tóc bạc và chuyển sang để bạc tự nhiên
Ngày càng nhiều phụ nữ chọn ngừng nhuộm và để tóc bạc tự nhiên, ở tuổi ba mươi, bốn mươi hay muộn hơn. Đây là lựa chọn cá nhân, không có đúng sai, và tóc bạc chăm sóc tốt có thể trông rất gọn gàng, sang trọng.
Khó nhất là giai đoạn chuyển tiếp, khi chân tóc bạc mọc ra rõ ranh giới với phần tóc nhuộm tối. Có vài cách làm giai đoạn này nhẹ nhàng hơn: cắt ngắn để phần nhuộm sớm được bỏ đi; nhờ thợ làm highlight hoặc nhuộm ánh sáng để ranh giới hoà dần; hoặc dùng kẹp, khăn, băng đô trong những tháng đầu.
Tóc bạc thường có cảm giác thô và khô hơn, dễ xỉn vàng do nắng, khói bụi, nước cứng. Dầu gội dịu, dầu xả đều, che nắng khi đi xe máy giúp tóc bạc giữ được màu sáng. Một số người dùng dầu gội tím để trung hoà ánh vàng; dùng thưa, theo hướng dẫn, vì dùng nhiều có thể để lại ánh tím nhẹ.
Tóc bạc cũng thay đổi cách phối màu trang phục, trang điểm. Nhiều người thấy hợp với các tông màu rõ, lạnh hơn sau khi tóc chuyển bạc. Phần này được nói thêm ở danh mục phong cách riêng của trang.
Khi nào tóc bạc nên đi khám
Phần lớn tóc bạc sớm không cần điều trị. Nhưng nên gặp bác sĩ khi:
- Tóc bạc xuất hiện rất sớm, ở tuổi thiếu niên hoặc đầu hai mươi, mà gia đình không ai như vậy.
- Tóc bạc tăng nhanh bất thường trong thời gian ngắn.
- Kèm mệt mỏi kéo dài, da xanh, tê bì tay chân, khó tập trung, gợi ý thiếu máu hoặc thiếu vitamin B12.
- Kèm thay đổi cân nặng không rõ lý do, hồi hộp, run tay, sợ nóng hoặc sợ lạnh, gợi ý vấn đề tuyến giáp.
- Có những mảng tóc trắng kèm mảng da mất màu, hoặc tóc rụng thành mảng.
Bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu để kiểm tra. Nếu phát hiện thiếu vi chất hay bệnh tuyến giáp, việc điều trị theo chỉ định của bác sĩ trước hết là vì sức khoẻ của bạn; một số người thấy tóc mới mọc ra có sắc tố tốt hơn, nhưng không nên coi đó là điều chắc chắn.
Câu hỏi thường gặp
Tóc bạc sớm có đen lại được không?
Với tóc bạc do di truyền và tuổi tác, hiện chưa có phương pháp nào được chứng minh làm tóc đen lại một cách tin cậy. Nếu nguyên nhân là thiếu vi chất hay bệnh tuyến giáp, điều trị đúng đôi khi cải thiện phần tóc mới mọc.
Có nên uống thực phẩm chức năng chống bạc tóc không?
Không nên tự uống khi chưa biết mình có thiếu gì. Bổ sung khi cơ thể không thiếu thường không giúp tóc, có khi còn gây hại nếu dùng liều cao kéo dài. Nếu nghi thiếu chất, hãy đi khám và xét nghiệm trước.
Nhuộm phủ bạc bao lâu một lần là hợp lý?
Tuỳ tốc độ mọc tóc và lượng tóc bạc, nhiều người nhuộm lại chân tóc mỗi bốn đến tám tuần. Chỉ nhuộm phần chân mới mọc giúp phần ngọn đỡ hư. Giữa các lần, phấn che chân tóc giúp kéo dài khoảng cách.
Tóc bạc có cứng và khó nhuộm hơn không?
Tóc bạc thường có cảm giác thô hơn và một số người thấy khó lên màu hơn, nên thuốc phủ bạc có công thức riêng. Thợ có kinh nghiệm có thể đề nghị thời gian để thuốc dài hơn hoặc bước chuẩn bị riêng cho tóc bạc cứng.
Có nên để tóc bạc khi mới ngoài ba mươi không?
Đó là lựa chọn cá nhân. Một số người thấy thoải mái và tự tin khi để bạc tự nhiên, số khác thích nhuộm. Không có chuẩn nào bắt buộc. Quan trọng là bạn chăm tóc gọn gàng và cảm thấy dễ chịu với lựa chọn của mình.
Tóc bạc nhiều ở hai bên thái dương có ý nghĩa gì không?
Tóc bạc thường bắt đầu ở thái dương và đỉnh đầu trước, đây là kiểu phân bố phổ biến, không mang ý nghĩa bệnh lý riêng. Chỉ nên đi khám khi kèm các dấu hiệu bất thường khác như đã nêu trong bài.