Cách đơn giản nhất để biết loại da là rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ, lau khô, không bôi gì trong khoảng một giờ, rồi quan sát. Cả mặt bóng dầu là da dầu; căng, khô, có chỗ bong là da khô; chỉ bóng ở trán, mũi, cằm còn hai má bình thường hoặc khô là da hỗn hợp; không bóng cũng không căng là da thường.
"Nhạy cảm" không phải một loại da nằm cạnh bốn loại trên, mà là một tính chất có thể đi kèm bất kỳ loại nào: da dầu vẫn có thể nhạy cảm. Tương tự, "mất nước" là một tình trạng tạm thời, khác với da khô. Phân biệt ba khái niệm này giúp bạn chọn sản phẩm đúng hơn nhiều so với chỉ nhìn nhãn "dành cho da dầu" trên chai.
Phép thử một giờ sau rửa mặt
Nên làm vào một ngày bình thường, không vừa đi nắng về, không vừa tập thể dục, trong phòng nhiệt độ dễ chịu:
- Rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ, không hạt, nước mát hoặc hơi ấm.
- Lau khô bằng khăn sạch bằng cách thấm, không chà.
- Không bôi toner, serum, kem dưỡng hay kem chống nắng. Ngồi trong nhà, tránh quạt thổi thẳng vào mặt.
- Sau khoảng 30 phút, để ý cảm giác: da có căng, rít, muốn bôi gì đó ngay không.
- Sau khoảng 60 phút, soi gương dưới ánh sáng tự nhiên: vùng nào bóng, vùng nào khô, có chỗ bong vảy, đỏ, châm chích không.
- Ghi lại kết quả cho từng vùng: trán, mũi, cằm, hai má.
Nếu da căng ngay sau khi rửa, có thể vấn đề nằm ở sữa rửa mặt quá mạnh chứ không hẳn là da khô. Khi đó nên lặp lại phép thử với một sản phẩm dịu hơn vào hôm khác.
Một phép thử phụ là dùng giấy thấm dầu: sau một giờ, ấn nhẹ một tờ lên từng vùng rồi soi lên ánh sáng. Giấy thấm nhiều dầu ở mọi vùng là da dầu; chỉ thấm ở vùng chữ T là hỗn hợp; gần như không thấm là da thường hoặc khô.
Bốn loại da cơ bản: đặc điểm và điều cần lưu ý
Bảng dưới đây tổng hợp những gì bạn thường thấy ở từng loại, kèm một nguyên tắc chăm sóc chính. Đây là mô tả chung; da mỗi người có thể nằm giữa hai loại:
| Loại da | Bạn thường thấy | Nguyên tắc chính |
|---|---|---|
| Da dầu | Bóng khắp mặt sau vài giờ, lỗ chân lông to rõ ở mũi và má, dễ có mụn đầu đen, lớp nền trôi nhanh | Làm sạch đủ nhưng không chà xát; vẫn cần dưỡng ẩm, chọn kết cấu mỏng nhẹ |
| Da khô | Căng sau khi rửa, sần, có vảy mịn ở má, cánh mũi; ít bóng, nếp nhăn li ti rõ hơn | Sữa rửa mặt dịu, dưỡng ẩm kỹ, tránh nước nóng và sản phẩm nhiều cồn khô |
| Da hỗn hợp | Vùng chữ T bóng, má bình thường hoặc khô; kiểu da rất phổ biến ở khí hậu nóng ẩm | Có thể dùng sản phẩm khác nhau cho từng vùng, hoặc một kem dưỡng nhẹ cho cả mặt |
| Da thường | Không bóng nhiều, không căng, ít khi nổi mụn hay bong tróc | Giữ chu trình đơn giản, chống nắng đều, đừng thêm sản phẩm khi không cần |
Loại da thay đổi theo tuổi, nội tiết, mùa và nơi ở. Nhiều người thấy da dầu hơn khi chuyển vào miền Nam nóng ẩm, khô hơn vào mùa hanh miền Bắc, hoặc thay đổi khi mang thai, sau sinh. Vì vậy nên làm lại phép thử mỗi khi da có biểu hiện khác thường hoặc khi chuyển mùa.
Da nhạy cảm: một tính chất, không phải một loại da
Da nhạy cảm là da dễ phản ứng: châm chích, nóng rát, đỏ hoặc ngứa khi dùng sản phẩm mới, khi thay đổi thời tiết, khi ra nắng hoặc khi rửa mặt bằng nước nóng. Da dầu, da khô hay hỗn hợp đều có thể nhạy cảm. Người có tiền sử viêm da cơ địa, chàm, dị ứng thường thuộc nhóm này.
Có hai kiểu "nhạy cảm" cần phân biệt. Kiểu thứ nhất là bẩm sinh, gắn với cơ địa. Kiểu thứ hai do chăm sóc quá tay: tẩy tế bào chết nhiều, dùng chồng nhiều hoạt chất mạnh, rửa mặt quá kỹ, hoặc từng dùng kem trộn. Kiểu thứ hai thường cải thiện khi đơn giản hoá chu trình, cho da nghỉ, và được nói kỹ hơn ở bài về da nhạy cảm, kích ứng trong danh mục này.
Một dấu hiệu đáng chú ý: nếu gần như mọi sản phẩm bôi lên đều rát, mặt đỏ kéo dài, nổi sẩn nhỏ hoặc giãn mạch li ti, nên gặp bác sĩ da liễu. Một số tình trạng như viêm da tiếp xúc, chứng đỏ mặt cần được bác sĩ chẩn đoán, không nên tự xử lý bằng cách đổi sản phẩm liên tục.
Da khô và da mất nước: dễ nhầm nhưng xử lý khác nhau
Da khô là thiếu dầu. Tuyến bã tiết ít, da ít bóng, sần và dễ bong quanh năm. Đây là đặc điểm tương đối ổn định của da.
Da mất nước là thiếu nước. Lớp ngoài cùng của da không giữ được độ ẩm, nên dù da vẫn tiết dầu, bạn vẫn thấy căng, sạm, nếp nhăn li ti hiện rõ khi cười. Da dầu hoàn toàn có thể mất nước.
Dấu hiệu da dầu mất nước. Mặt bóng ở vùng chữ T nhưng má lại căng, lớp nền vừa trôi vừa bị mốc, đọng vảy. Hay gặp ở người rửa mặt quá nhiều lần mỗi ngày, ngồi phòng điều hoà cả ngày, uống ít nước, hoặc dùng sản phẩm kiềm dầu mạnh.
Cách phản ứng khác nhau. Da khô cần thêm thành phần làm mềm và khoá ẩm, kết cấu kem đặc hơn. Da mất nước cần bớt những gì làm mất nước, như rửa quá kỹ, nước nóng, sản phẩm nhiều cồn khô, và bổ sung thành phần hút giữ ẩm với kết cấu mỏng.
Thử nhanh bằng véo nhẹ. Một số người dùng cách đẩy nhẹ vùng má lên xem có nhiều nếp nhăn mịn như giấy không. Cách này chỉ để tham khảo, không thay được quan sát trong vài ngày.
Những lý do khiến bạn đoán sai loại da
Nhiều người dùng sai sản phẩm nhiều năm chỉ vì một lần tự đoán vội. Các nguyên nhân hay gặp:
- Thử ngay sau khi rửa mặt bằng sản phẩm mạnh: da căng rít vì chất làm sạch, không phải vì da khô.
- Thử sau khi đi nắng, đi xe máy về: mồ hôi và nhiệt làm mặt bóng, dễ tưởng da dầu.
- Thử trong phòng điều hoà lạnh cả ngày: không khí khô làm da căng hơn bình thường.
- Đang dùng thuốc trị mụn hoặc hoạt chất mạnh: da khô bong do sản phẩm, không phản ánh da thật.
- Đánh giá theo mụn: có mụn chưa chắc là da dầu; da khô vẫn có thể nổi mụn.
- Nghe theo kết quả máy soi da ở nơi bán hàng: có thể tham khảo, nhưng nên tự quan sát thêm trong vài ngày ở điều kiện bình thường.
Để chắc hơn, lặp lại phép thử một giờ vào hai ba ngày khác nhau trong tuần, ghi lại kết quả. Kết quả lặp lại nhiều lần mới đáng tin.
Theo dõi da một tuần: ghi gì và đọc kết quả ra sao
Một lần thử chỉ là một lát cắt. Ghi chép ngắn trong bảy ngày cho bức tranh đáng tin hơn, và rất hữu ích nếu sau này bạn cần đi khám da. Mỗi tối chỉ cần ghi vài dòng theo các mục sau:
- Giữa buổi chiều mặt bóng ở đâu: cả mặt, chỉ trán mũi, hay gần như không bóng.
- Sau khi rửa mặt buổi tối có căng không, căng ở má hay cả mặt, kéo dài vài phút hay tới khi bôi kem.
- Có chỗ nào bong vảy, sần: cánh mũi, quanh miệng, hai bên má, chân mày.
- Có lúc nào châm chích, đỏ và lúc đó vừa làm gì: bôi sản phẩm mới, ra nắng, rửa nước nóng, ngồi gần quạt.
- Hoàn cảnh trong ngày: ngồi phòng lạnh mấy tiếng, đi xe máy bao lâu, ngủ mấy giờ, có đang tới kỳ kinh nguyệt không.
Đọc lại sau một tuần, bạn sẽ thấy quy luật. Ví dụ giả định: một người ghi được năm ngày bóng ở trán và mũi lúc ba giờ chiều, má không bóng nhưng căng sau khi rửa mặt tối, chưa lần nào châm chích. Kết luận hợp lý là da hỗn hợp, vùng má hơi thiếu ẩm, chưa có dấu hiệu nhạy cảm. Chu trình nên là sữa rửa mặt dịu, kem dưỡng mỏng cho cả mặt, thêm một lớp ở má.
Nhiều chị em nhận ra da mình dầu hơn rõ rệt vào khoảng tuần trước kỳ kinh và dễ nổi vài nốt mụn ở cằm; đó là dao động nội tiết bình thường, không có nghĩa là loại da đã đổi. Ghi chép giúp bạn bình tĩnh trước những thay đổi theo chu kỳ như vậy, thay vì vội thay cả bộ sản phẩm.
Biết loại da rồi thì dùng vào việc gì
Loại da quyết định chủ yếu ba thứ: độ mạnh của sữa rửa mặt, kết cấu kem dưỡng và kết cấu kem chống nắng. Da dầu hợp gel hoặc kem mỏng thấm nhanh; da khô hợp kem đặc hơn; da hỗn hợp có thể dùng kem nhẹ cho cả mặt rồi bổ sung thêm ở vùng má khô. Các bước sắp xếp sáng tối được trình bày ở bài chu trình chăm sóc da cơ bản.
Loại da không quyết định hết. Bạn còn cần biết mình có đang gặp vấn đề cụ thể nào: mụn đầu đen, thâm mụn, xỉn màu, giãn mạch. Một người da hỗn hợp có mụn đầu đen ở mũi sẽ chọn khác một người da hỗn hợp có thâm nâu ở má. Vì vậy, khi đọc nhãn sản phẩm, nên xem cả hai câu hỏi: hợp loại da của mình không, và có giải quyết vấn đề mình đang quan tâm không.
Cuối cùng, nhãn "dành cho da dầu" hay "dành cho da nhạy cảm" trên bao bì không theo một tiêu chuẩn bắt buộc chung, mỗi nơi hiểu một kiểu. Đọc bảng thành phần và thử trên một vùng da nhỏ vẫn là cách chắc chắn hơn. Cách đọc bảng thành phần có ở danh mục đọc mỹ phẩm và thành phần.
Câu hỏi thường gặp
Da hỗn hợp có cần dùng hai loại kem dưỡng không?
Không nhất thiết. Nhiều người da hỗn hợp chỉ cần một kem dưỡng mỏng nhẹ cho cả mặt, rồi thoa thêm một lớp mỏng ở vùng má nếu thấy khô. Dùng hai sản phẩm riêng cho hai vùng phù hợp khi chênh lệch giữa vùng chữ T và má rất rõ.
Da dầu có cần dưỡng ẩm không?
Có. Da dầu vẫn có thể thiếu nước, nhất là khi ngồi phòng lạnh hoặc dùng sản phẩm làm sạch mạnh. Bỏ dưỡng ẩm đôi khi khiến da khó chịu hơn. Chọn kết cấu gel hoặc kem mỏng, thấm nhanh, không gây cảm giác bí.
Loại da có thay đổi theo tuổi không?
Có. Nhiều người dầu nhiều ở tuổi hai mươi rồi khô dần sau tuổi ba mươi lăm, bốn mươi. Mang thai, sau sinh, thay đổi nội tiết, chuyển nơi ở cũng làm da khác đi. Nên tự kiểm tra lại mỗi khi thấy sản phẩm quen không còn hợp.
Máy soi da ở cửa hàng có chính xác không?
Máy soi có thể cho thấy độ dầu, độ ẩm bề mặt tại thời điểm đo, nhưng kết quả phụ thuộc lúc đó bạn vừa rửa mặt, vừa đi nắng hay đang trang điểm. Nên coi là một tham khảo, kết hợp với tự quan sát trong vài ngày.
Làm sao biết mình bị dị ứng mỹ phẩm hay chỉ là da nhạy cảm?
Khó tự phân biệt chắc chắn. Nếu chỉ một sản phẩm gây đỏ ngứa, ngừng dùng là hết, có thể là kích ứng hoặc dị ứng với thành phần trong đó. Nếu phản ứng nặng, lan rộng, sưng mí mắt, nên gặp bác sĩ da liễu để được đánh giá.
Mụn nhiều có phải là da dầu không?
Không hẳn. Da dầu dễ có mụn hơn, nhưng da khô và da hỗn hợp vẫn có thể nổi mụn do nội tiết, sản phẩm gây bít tắc, ma sát khẩu trang. Mụn viêm nhiều, đau, để lại sẹo nên được bác sĩ da liễu khám.