Phần lớn quần áo hỏng sớm không phải vì vải kém mà vì cách giặt, phơi và cất. Bốn thói quen giữ đồ bền nhất là: phân loại kỹ trước khi giặt, giặt nước lạnh với chế độ nhẹ, phơi trong bóng râm thoáng gió, và cất ở nơi khô có lưu thông không khí. Riêng ở miền Bắc, mùa nồm cần thêm vài bước chống ẩm mốc.
Bài này đi theo vòng đời một bộ đồ trong tuần, từ lúc cởi ra đến lúc treo lại vào tủ, kèm cách xử lý những hư hỏng hay gặp như ố vàng nách áo trắng, xù lông, bai cổ, phai màu. Phần đọc ký hiệu trên nhãn chỉ nhắc ngắn; điều quan trọng là thói quen hằng ngày.
Trước khi giặt: không phải món nào cũng cần giặt sau mỗi lần mặc
Giặt là lúc quần áo bị mài mòn nhiều nhất: sợi vải cọ vào nhau, kéo căng khi vắt, co giãn theo nhiệt. Vì vậy cách đầu tiên để giữ đồ bền là giặt đúng lúc cần. Đồ lót, áo thun mặc sát người, đồ mặc khi ra nhiều mồ hôi nên giặt sau mỗi lần mặc. Quần jeans, áo khoác, chân váy, áo len mặc ngoài thường mặc được vài lần nếu không bẩn, không mùi.
Sau khi cởi ra, treo đồ chưa cần giặt lên móc ở nơi thoáng vài giờ trước khi cất lại tủ để mồ hôi bay hơi. Đừng nhét thẳng vào tủ vì hơi ẩm dễ sinh mùi và mốc cho cả ngăn.
Khi gom đồ đi giặt, phân loại theo ba trục: màu (trắng, nhạt, đậm), chất vải (dày như jeans, khăn tắm và mỏng như lụa, voan), mức độ bẩn. Kéo khoá, cài cúc, lộn trái áo in hình, quần jeans, áo màu đậm. Bỏ đồ mỏng, có ren, có dây vào túi giặt lưới để không bị móc vào lồng máy hay quấn vào nhau.
Liếc qua nhãn giặt để nắm hai thông tin chính: nhiệt độ tối đa và có được giặt máy hay không. Món ghi giặt tay hoặc giặt khô thì tách riêng. Chi tiết từng ký hiệu không cần thuộc hết; khi phân vân, chọn cách nhẹ nhàng hơn.
Giặt nhẹ tay: máy giặt và giặt tay
Vài nguyên tắc giúp quần áo bền màu và giữ phom lâu hơn, áp dụng cho cả máy cửa trên và cửa trước:
- Giặt nước lạnh hoặc mát cho đa số đồ. Nước nóng làm co rút sợi tự nhiên, phai màu đồ đậm và làm yếu sợi thun. Chỉ dùng nước ấm cho khăn, đồ lót trắng, đồ bẩn nhiều khi nhãn cho phép.
- Không nhồi đầy lồng giặt. Để lại khoảng một phần tư lồng trống để đồ được đảo đều; lồng quá đầy làm đồ cọ xát nhiều và giặt không sạch.
- Dùng lượng bột giặt hoặc nước giặt vừa đủ, theo hướng dẫn trên bao bì. Dùng nhiều không sạch hơn mà dễ đọng cặn trên vải, làm áo trắng ngả màu và da dễ ngứa.
- Chọn chế độ nhẹ, vắt nhẹ cho đồ mỏng và áo len. Vắt quá mạnh làm nhăn sâu, giãn cổ và làm sờn sợi.
- Giặt tay đồ lụa, len, đồ có đính kết: ngâm ngắn trong nước mát với chất giặt dịu, bóp nhẹ, không chà, không vắt xoắn. Ép nước bằng cách cuộn trong khăn tắm.
- Tách đồ mới màu đậm giặt riêng vài lần đầu để kiểm tra có ra màu không.
- Không trộn các loại chất tẩy với nhau, đặc biệt nước tẩy chứa clo với sản phẩm có axit hoặc amoniac, vì có thể sinh khí độc. Dùng một sản phẩm mỗi lần và làm theo hướng dẫn.
Vệ sinh máy giặt định kỳ cũng là chăm sóc quần áo: lồng giặt bẩn, gioăng cửa mốc làm đồ có mùi ẩm ngay cả khi vừa giặt xong.
Phơi và là: chỗ nhiều người làm hỏng đồ nhất
Nắng gắt ở Việt Nam làm khô đồ nhanh nhưng cũng làm phai màu và giòn sợi, nhất là với đồ đậm màu, lụa, đồ thun co giãn. Phơi trong bóng râm thoáng gió và lộn trái đồ màu là cách đơn giản nhất để giữ màu. Đồ trắng cotton có thể phơi nắng nhẹ buổi sáng để khử mùi, nhưng không nên để cả trưa.
Cách phơi cũng quyết định phom. Áo thun, áo len, đồ dệt kim nặng khi ướt nên phơi nằm ngang trên giàn lưới hoặc vắt qua thanh phơi, không treo bằng vai vì sẽ bị kéo dài và nhô hai vai. Áo sơ mi, váy treo móc có vai rộng, giũ phẳng và vuốt cổ, nẹp áo trước khi phơi để bớt phải là. Quần âu kẹp gấu treo ngược giúp ly quần thẳng.
Máy sấy tiện cho mùa mưa nhưng nhiệt cao làm co rút cotton, giòn sợi thun và tạo xù lông nhanh hơn. Nếu dùng, chọn mức nhiệt thấp, lấy đồ ra khi còn hơi ẩm rồi treo cho khô hẳn.
Khi là, đi từ nhiệt thấp đến cao theo loại vải: lụa, vải tổng hợp ở mức thấp, cotton và lanh ở mức cao hơn. Là mặt trái với đồ màu đậm để tránh bóng vải; với vải mỏng dễ cháy, đặt một lớp khăn cotton mỏng lên trên. Bàn là hơi nước đứng giúp xử lý nhanh áo sơ mi, váy mà ít làm bóng vải.
Cất tủ chống ẩm, đặc biệt trong mùa nồm
Mùa nồm ở miền Bắc, độ ẩm không khí rất cao khiến quần áo phơi mãi không khô, tủ gỗ ẩm và nấm mốc phát triển. Vài bước giảm rủi ro:
- Chỉ cất đồ khô hoàn toàn. Sờ kỹ cổ áo, cạp quần, đường may dày là chỗ khô sau cùng. Đồ còn ẩm là nguồn mốc cho cả tủ.
- Phơi trong nhà có quạt hoặc máy hút ẩm khi trời nồm, đóng cửa sổ hướng gió ẩm. Máy hút ẩm hoặc điều hoà ở chế độ khô giúp đồ khô nhanh hơn và giảm mùi.
- Đặt gói hút ẩm loại dùng cho tủ đồ trong các ngăn, thay hoặc làm khô lại theo hướng dẫn. Than hoạt tính, túi vải đựng muối hột cũng được dùng như cách tự làm, hiệu quả khiêm tốn hơn.
- Không nhồi chật tủ. Để khe giữa các móc để không khí lưu thông. Thỉnh thoảng mở cửa tủ vài giờ vào ngày khô ráo.
- Cất đồ trái mùa trong túi vải hoặc hộp có lỗ thoáng, không bọc kín bằng túi nilon kín hơi vì hơi ẩm bị giữ lại bên trong.
- Hạn chế băng phiến vì mùi nặng và hoá chất bay hơi không tốt khi hít lâu trong phòng kín. Nếu cần chống côn trùng, dùng túi thơm thảo mộc, gỗ thơm và giữ tủ sạch, khô.
- Đồ đã có đốm mốc: giặt riêng sớm, phơi nắng nhẹ, lau tủ bằng khăn khô rồi để thoáng. Đốm mốc lâu ngày trên vải sáng màu có thể không mất hẳn.
Ở miền Nam và miền Trung, mùa mưa kéo dài cũng gây tình trạng tương tự, chỉ khác là ít kéo dài nhiều ngày liền như nồm. Các bước trên đều áp dụng được.
Cứu những hư hỏng hay gặp
Bảng dưới gom những lỗi hay làm quần áo bị bỏ sớm, nguyên nhân thường gặp và cách xử lý tại nhà. Với đồ quý hoặc chất liệu lạ, nên hỏi tiệm giặt chuyên nghiệp:
| Tình trạng | Nguyên nhân thường gặp | Xử lý tại nhà | Phòng ngừa |
|---|---|---|---|
| Áo trắng ố vàng ở nách | Mồ hôi kết hợp với chất chống mồ hôi, giặt không kịp | Ngâm vùng ố với chất tẩy oxy dành cho vải trắng theo hướng dẫn; có thể chà nhẹ bột baking soda trộn nước | Để chất khử mùi khô hẳn trước khi mặc áo, giặt áo sớm sau khi mặc |
| Xù lông | Ma sát ở chỗ cọ nhiều như nách, đùi, chỗ đeo túi; sợi ngắn, sợi pha | Dùng dao cạo lông xù hoặc máy cắt lông xù, kéo vải căng và đi nhẹ một chiều | Lộn trái khi giặt, dùng túi giặt, tránh giặt chung với đồ có khoá dán |
| Áo thun bai cổ | Kéo cổ khi mặc cởi, phơi treo vai lúc ướt, nước nóng | Là hơi nước vào cổ rồi để nguội phẳng; cổ quá bai nhờ tiệm may thay viền | Phơi nằm hoặc vắt ngang, chui đầu nhẹ khi mặc |
| Đồ đậm phai màu | Nước nóng, nắng gắt, giặt quá nhiều chất tẩy | Khó phục hồi; có thể nhuộm lại màu đậm hơn | Giặt lạnh, lộn trái, phơi bóng râm |
| Mùi ẩm không hết | Đồ phơi lâu khô, máy giặt bẩn, tủ ẩm | Giặt lại, phơi nơi thoáng gió, vệ sinh lồng giặt | Phơi ngay sau khi giặt xong, không để đồ ướt trong máy |
| Đồ len co rút | Nước nóng, sấy nóng, vò mạnh | Ngâm nước mát pha chút dầu xả, kéo giãn nhẹ, phơi phẳng (hiệu quả hạn chế) | Giặt tay nước mát, phơi nằm |
Các cách xử lý tại nhà không phải lúc nào cũng thành công, nhất là vết ố lâu ngày. Thử trên một góc khuất trước, và dừng nếu thấy vải đổi màu hay mỏng đi.
Giữ phom áo dài, đồ lụa và giày dép
Áo dài là món nhiều người Việt chỉ mặc vài dịp mỗi năm nhưng muốn giữ nhiều năm. Sau khi mặc, treo lên móc vai rộng cho thoáng vài giờ, giặt tay nhẹ hoặc giặt khô tuỳ chất vải, không vắt xoắn. Khi cất, treo trong túi vải thoáng, để tà áo rủ tự nhiên, không gấp nếp ở tà vì vết gấp lâu ngày khó là phẳng, nhất là với lụa và gấm. Quần áo dài gấp riêng.
Đồ lụa nhạy với nước nóng, nắng và mồ hôi. Giặt tay sớm sau khi mặc, phơi bóng râm, là mặt trái ở nhiệt thấp khi còn hơi ẩm. Nước hoa và chất khử mùi xịt trực tiếp lên lụa có thể để lại vết, nên xịt và để khô trước khi mặc.
Áo vest, blazer treo bằng móc có vai định hình, chải nhẹ bụi sau khi mặc, chỉ giặt khi thật bẩn. Giặt quá thường xuyên làm lớp dựng bên trong bị nhăn, bong.
Giày dép cũng là một phần tủ đồ. Để giày khô thoáng sau khi đi mưa, nhét giấy báo hút ẩm, không phơi nắng gắt giày da. Luân phiên hai đôi đi làm giúp mỗi đôi có thời gian khô mồ hôi và giữ form lâu hơn.
Những việc này nghe nhỏ, nhưng cộng lại giúp một món đồ kéo dài thêm nhiều mùa, và là cách đơn giản nhất để tủ đồ vừa đẹp vừa bớt tốn kém.
Câu hỏi thường gặp
Quần jeans bao lâu nên giặt một lần?
Không có quy định chung. Nếu không bẩn hay có mùi, quần jeans có thể mặc vài lần mới giặt. Giặt lộn trái bằng nước lạnh, phơi bóng râm giúp giữ màu chàm lâu hơn.
Có nên dùng nước xả vải cho mọi loại đồ không?
Không cần. Nước xả vải làm mềm và thơm, nhưng có thể giảm khả năng thấm hút của khăn tắm và đồ thể thao, và để lại lớp phủ trên một số vải. Dùng vừa phải, bỏ qua với khăn và đồ tập.
Làm sao áo trắng giữ được màu trắng lâu?
Giặt riêng với đồ trắng, không dùng quá nhiều bột giặt, giặt sớm sau khi mặc để mồ hôi không kịp bám, và định kỳ dùng chất tẩy oxy dành cho vải trắng theo hướng dẫn. Tránh phơi nắng gắt cả ngày.
Mùa nồm không có máy sấy thì phơi đồ thế nào?
Phơi trong nhà, đóng cửa sổ hướng gió ẩm, bật quạt thổi thẳng vào đồ và giãn khoảng cách giữa các món. Vắt kỹ hơn bình thường, ưu tiên giặt đồ mỏng trong những ngày nồm nặng.
Có nên dùng móc sắt mảnh để treo quần áo không?
Móc sắt mảnh dễ để lại vết nhô ở vai áo và có thể gỉ trong mùa ẩm. Móc gỗ hoặc nhựa có vai rộng giữ phom áo tốt hơn, nhất là với áo khoác, áo dài và đồ dệt kim.
Quần áo để lâu trong tủ bị vàng thì làm sao?
Vàng do ẩm, cặn bột giặt hoặc oxy hoá lâu ngày. Giặt lại với chất tẩy oxy dành cho loại vải đó theo hướng dẫn, phơi nơi thoáng. Lần sau giặt sạch, xả kỹ và cất trong túi vải thoáng.