Dưỡng thể đúng cách gói gọn trong ba việc: chọn kết cấu hợp với độ khô của da và thời tiết, bôi trong vài phút sau khi tắm lúc da còn hơi ẩm, và bôi đủ lượng lên những vùng khô nhất. Sữa dưỡng mỏng nhẹ hợp mùa nóng ẩm, kem đặc hợp mùa hanh khô, dầu và sáp dùng cho chỗ nứt nẻ hoặc khoá ẩm vào ban đêm.
Nhiều người bỏ dưỡng thể vì nghĩ trời nóng da đã đủ ẩm, hoặc thấy sữa dưỡng dính rít khi mặc áo đi làm. Thực tế da cơ thể, nhất là cẳng chân, cánh tay, khuỷu, đầu gối, mất nước nhanh do tắm nhiều, điều hoà, xà phòng mạnh. Bài này giúp bạn hiểu mình đang mua gì, chọn đúng loại và dùng sao cho dễ chịu trong khí hậu Việt Nam.
Da cơ thể khô vì đâu
Lớp ngoài cùng của da giữ nước nhờ một hỗn hợp chất béo tự nhiên gồm ceramide, cholesterol và axit béo, xếp như vữa giữa những viên gạch tế bào sừng. Khi lớp vữa này bị rửa trôi hoặc thiếu hụt, nước trong da bay hơi nhanh hơn, da căng, thô, bong vảy trắng, ngứa.
Ở Việt Nam, ba thủ phạm quen thuộc là: tắm nước nóng lâu, nhất là mùa đông miền Bắc; sữa tắm hoặc xà phòng tạo nhiều bọt, kỳ cọ mạnh; và ngồi điều hoà cả ngày ở văn phòng. Mùa hanh khô cuối thu đầu đông, độ ẩm không khí giảm làm cẳng chân nhiều người nổi vảy như vảy cá. Tuổi tác cũng làm da tiết ít dầu hơn, nên da cơ thể người ngoài bốn mươi thường khô hơn hẳn thời đi học.
Có những vùng tự nhiên ít tuyến dầu: cẳng chân, mu bàn tay, cẳng tay. Đó là lý do bạn có thể có da mặt dầu mà da chân vẫn khô ráp. Khi chọn sản phẩm, hãy nhìn vùng khô nhất chứ không nhìn da mặt.
Sữa dưỡng, kem, dầu, sáp: khác nhau ở đâu
Mọi sản phẩm dưỡng thể đều phối hợp ba nhóm chất theo tỷ lệ khác nhau: chất hút ẩm kéo nước vào lớp sừng (glycerin, urea, axit hyaluronic), chất làm mềm lấp khe giữa tế bào (dầu thực vật, bơ hạt mỡ, ceramide), và chất khoá ẩm tạo màng giảm bay hơi (vaseline, dimethicone, sáp). Kết cấu cho biết tỷ lệ đó:
| Loại | Kết cấu | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Gel dưỡng, sữa dưỡng dạng lỏng | Nhiều nước, thấm nhanh, ít bóng | Da thường, da hơi khô; mùa nóng ẩm; ban ngày trước khi mặc đồ | Khoá ẩm yếu, có thể phải bôi lại |
| Kem dưỡng | Đặc hơn, nhiều dầu hơn | Da khô, mùa hanh, người ngồi điều hoà nhiều | Cần một hai phút để thấm, đừng mặc đồ ngay |
| Dầu dưỡng | Không có nước, trơn | Bôi lên da còn ẩm sau tắm để khoá ẩm; vùng khô ráp | Dầu tự thân không cấp nước; bôi lên da khô ráo thì chỉ thấy bóng |
| Sáp, thuốc mỡ dưỡng | Rất đặc, bám lâu | Gót chân, khuỷu tay, da nứt nẻ, ban đêm | Bí, dính quần áo; không cần cho toàn thân |
Không có loại nào tốt nhất cho mọi người. Một người da khô ở Hà Nội có thể dùng sữa dưỡng mỏng vào tháng sáu, chuyển sang kem đặc vào tháng mười hai, và thêm chút sáp cho gót chân quanh năm.
Bôi lúc nào và bôi thế nào để thấm
Thời điểm bôi quan trọng không kém sản phẩm. Quy trình đơn giản sau đủ cho phần lớn người:
- Tắm bằng nước ấm vừa, không nóng, trong khoảng thời gian ngắn. Chỉ dùng sữa tắm ở những vùng cần làm sạch kỹ như nách, bẹn, bàn chân; tay chân chỉ cần tráng nước nếu không bẩn.
- Lau người bằng cách thấm nhẹ khăn, không chà. Để da còn hơi ẩm.
- Trong vòng vài phút sau khi tắm, bôi dưỡng thể. Lúc này lớp sừng còn ngậm nước, chất khoá ẩm giữ lượng nước đó lại tốt hơn.
- Lấy lượng vừa đủ để phủ một lớp mỏng: một vệt dài bằng đốt đầu ngón tay trỏ của người lớn thường đủ cho diện tích khoảng hai lòng bàn tay. Cả hai cẳng chân cần nhiều hơn bạn nghĩ.
- Xoa theo chiều lông mọc, nhẹ tay, ưu tiên vùng khô nhất trước. Người có da gà hoặc dễ nổi mụn ở lưng nên chọn loại nhẹ cho vùng đó.
- Chờ một hai phút cho thấm rồi mới mặc đồ, nhất là quần áo màu tối hoặc vải lụa dễ dính vệt dầu.
Nếu chỉ có thời gian bôi một lần trong ngày, buổi tối là lúc tốt nhất: da được yên trong chăn gối nhiều giờ, ít mồ hôi, ít ma sát. Ban ngày, sữa dưỡng mỏng hoặc kem chống nắng dưỡng ẩm là đủ cho phần da hở.
Chọn theo mùa và theo vùng miền
Mùa nóng ẩm ở miền Nam và mùa hè miền Bắc. Mồ hôi nhiều, da dễ bí. Chọn gel dưỡng hoặc sữa dưỡng lỏng, không mùi hoặc mùi nhẹ, bôi sau khi tắm tối. Nếu da không khô, có thể chỉ dưỡng cẳng chân, khuỷu và bàn tay.
Mùa nồm ẩm đầu năm ở miền Bắc. Không khí ẩm nhưng nhiều người vẫn khô da vì tắm nước nóng và dùng máy sấy, máy hút ẩm. Ưu tiên sữa dưỡng, tránh lớp quá dày khiến da nhớp và khó chịu.
Mùa hanh khô và mùa đông. Đổi sang kem đặc, tìm thành phần như ceramide, bơ hạt mỡ, urea nồng độ thấp, glycerin. Thêm sáp hoặc vaseline cho gót chân, khuỷu, mu bàn tay trước khi ngủ.
Người làm việc ngoài trời, đi xe máy nhiều. Ban ngày kết hợp dưỡng ẩm với kem chống nắng cho tay chân hở; tối làm sạch kỹ lớp chống nắng và bụi rồi mới dưỡng.
Người ngồi điều hoà cả ngày. Để sẵn một tuýp kem tay và kem dưỡng nhỏ ở bàn làm việc; bôi lại cẳng tay, bàn tay sau khi rửa tay.
Đọc nhanh bảng thành phần dưỡng thể
Không cần thuộc mọi thành phần. Vài nhóm sau giúp bạn chọn nhanh khi đứng ở quầy hoặc đọc trang bán hàng:
- Glycerin, urea, axit hyaluronic, panthenol: nhóm hút ẩm, hợp hầu hết loại da. Urea ở nồng độ cao hơn (thường ghi trên bao bì là từ khoảng mười phần trăm) còn giúp làm mềm chỗ dày sừng như gót chân, khuỷu.
- Ceramide, cholesterol, axit béo: bổ sung lớp "vữa" của da, hợp da khô, da dễ kích ứng.
- Vaseline (petrolatum), dimethicone, sáp ong: khoá ẩm mạnh. Petrolatum tinh khiết dùng trong mỹ phẩm là thành phần lâu đời, ít gây dị ứng.
- Hương liệu, tinh dầu: làm sản phẩm dễ chịu nhưng là nguyên nhân kích ứng thường gặp. Da nhạy cảm, da đang ngứa nên chọn loại không hương liệu.
- AHA (axit lactic, glycolic), BHA (axit salicylic): có tác dụng tẩy da chết nhẹ, hữu ích cho da sần, da gà, nhưng dễ châm chích trên da trầy xước và làm da nhạy nắng hơn.
- Chất làm trắng không rõ ràng: lời hứa "trắng da toàn thân cấp tốc", "bật tông sau một lần" là dấu hiệu nên dừng lại. Kem trộn có thể chứa corticoid hoặc thuỷ ngân, gây hại lâu dài.
Hãy thử sản phẩm mới ở mặt trong cẳng tay vài ngày trước khi bôi toàn thân, nhất là khi bạn từng bị dị ứng mỹ phẩm.
Những vùng cần chăm riêng
Bàn tay. Rửa tay nhiều lần mỗi ngày, rửa bát, giặt đồ làm tay khô nhanh nhất. Để kem tay ở bồn rửa và trong túi xách, bôi lại sau mỗi lần rửa. Kem tay dày hơn sữa dưỡng thể, có nhiều chất khoá ẩm hơn.
Khuỷu tay, đầu gối. Da ở đây dày và chịu ma sát khi chống tay, quỳ gối. Kem chứa urea hoặc axit lactic giúp mềm dần. Nếu khuỷu tay sẫm màu, chú ý thói quen tì tay lên bàn làm việc.
Cẳng chân. Vùng khô nhất ở nhiều người, hay bong vảy vào mùa hanh. Bôi lượng nhiều hơn các vùng khác, và đừng quên mặt trước ống chân.
Gót chân. Buổi tối thoa một lớp kem đặc hoặc sáp rồi mang tất cotton mỏng khi ngủ giúp gót mềm hơn sau vài tuần. Gót nứt sâu, chảy máu, đau khi đi thì nên đi khám.
Lưng và vai. Khó với tới và dễ nổi mụn. Dùng sữa dưỡng dạng xịt hoặc gel nhẹ, hoặc nhờ người thân bôi giúp. Không cần bôi dày ở vùng này nếu không khô.
Cổ và vùng ngực trên. Da mỏng, hay bị bỏ quên. Bạn có thể kéo dài kem dưỡng da mặt xuống cổ thay vì dùng sữa dưỡng thể có hương liệu mạnh.
Những lầm tưởng về dưỡng thể
Lầm tưởng thứ nhất: uống nhiều nước thì không cần dưỡng ẩm. Uống đủ nước cần cho sức khoẻ, nhưng nếu lớp chất béo trên bề mặt da bị rửa trôi, nước vẫn bay hơi đi. Dưỡng ẩm bên ngoài và uống nước là hai việc khác nhau.
Lầm tưởng thứ hai: da dầu, mụn lưng thì không được dưỡng. Da dầu vẫn có thể thiếu nước. Chỉ cần chọn kết cấu nhẹ, không quá nhiều dầu nặng cho vùng lưng, ngực, và giữ dưỡng đều ở tay chân.
Lầm tưởng thứ ba: dầu dừa nguyên chất tốt hơn mọi loại kem. Dầu dừa là chất làm mềm tốt cho nhiều người, nhưng một số người bị bí lỗ chân lông, nổi mụn khi dùng ở lưng, ngực; dầu lại không tự cấp nước. Bôi lên da còn ẩm thì có ích, bôi lên da khô ráo chỉ thấy nhờn.
Lầm tưởng thứ tư: càng nhiều bước càng đẹp da. Với cơ thể, một sản phẩm phù hợp dùng đều đặn mỗi ngày hiệu quả hơn bộ năm món dùng thất thường.
Khi da khô kèm ngứa nhiều, nổi mảng đỏ, chảy dịch, nứt chảy máu, hoặc ngứa đến mất ngủ, đó có thể là viêm da cơ địa, viêm da tiếp xúc hay bệnh da khác. Lúc này cần gặp bác sĩ da liễu thay vì đổi hết loại kem này sang loại kem khác.
Câu hỏi thường gặp
Có cần dưỡng thể mỗi ngày không?
Nếu da cơ thể khô, ráp, hay ngứa thì nên dưỡng mỗi ngày, tốt nhất sau khi tắm buổi tối. Nếu da bình thường và trời nóng ẩm, bạn có thể chỉ dưỡng những vùng hay khô như cẳng chân, khuỷu tay, bàn tay.
Dưỡng thể ban ngày có làm da đen hơn khi ra nắng không?
Bản thân kem dưỡng ẩm không làm da đen. Da sạm lên là do tia cực tím. Một số tinh dầu cam chanh có thể làm da nhạy nắng, nên ban ngày chọn loại không chứa chúng hoặc dùng kem chống nắng cho phần da hở.
Bôi dầu dừa thay sữa dưỡng thể được không?
Được nếu da bạn hợp. Thoa dầu lên da còn ẩm sau tắm để khoá ẩm, dùng lượng ít. Nếu nổi mụn ở lưng, ngực hoặc thấy bí, hãy chuyển sang sữa dưỡng nhẹ cho các vùng đó.
Dưỡng thể có hương thơm có hại không?
Không hại với nhiều người, nhưng hương liệu là nguyên nhân hay gặp của kích ứng và dị ứng mỹ phẩm. Nếu da nhạy cảm, đang ngứa, hay có tiền sử viêm da, chọn loại không hương liệu sẽ an toàn hơn.
Mẹ bầu dùng dưỡng thể loại nào?
Sữa dưỡng hoặc kem dưỡng đơn giản, không hương liệu, chủ yếu glycerin, ceramide, bơ hạt mỡ thường phù hợp. Sản phẩm có hoạt chất như retinoid hay chất làm trắng nên đưa bác sĩ sản khoa xem trước khi dùng.
Vì sao bôi dưỡng thể rồi vẫn thấy da khô ráp?
Có thể bạn bôi lên da đã khô hẳn, bôi quá ít, dùng loại quá nhẹ so với mùa hanh, hoặc vẫn tắm nước nóng và kỳ cọ mạnh. Nếu đã chỉnh hết mà da vẫn bong vảy dày, ngứa nhiều, hãy gặp bác sĩ da liễu.