Với da cơ thể, tẩy da chết một đến hai lần mỗi tuần là đủ cho phần lớn người. Bạn có thể dùng loại có hạt (muối, đường, hạt mịn), găng tắm hoặc bông tắm, hoặc sữa dưỡng chứa axit nhẹ như axit lactic, axit salicylic, urea. Loại nào cũng được, miễn là nhẹ tay, đúng vùng và không làm cùng lúc nhiều cách.
Người Việt quen kỳ ghét đến khi "ra đất", nhiều người thấy da đỏ rát mới yên tâm là sạch. Thực ra lớp sừng ngoài cùng là hàng rào bảo vệ, chà mất nó khiến da khô, ngứa, dễ thâm. Bài này giải thích vì sao cần tẩy da chết, so sánh các cách, hướng dẫn từng bước và chỉ ra dấu hiệu bạn đang làm quá.
Tẩy da chết là tẩy cái gì
Lớp ngoài cùng của da là lớp sừng, gồm những tế bào đã chết xếp chồng lên nhau. Bình thường chúng tự bong ra từng chút, không nhìn thấy, và được thay bằng lớp mới từ bên dưới. Khi quá trình này chậm lại, do da khô, tuổi tác, ít vận động hay cơ địa, tế bào chết tích tụ, làm da sần sùi, xỉn màu, sữa dưỡng thấm kém.
Tẩy da chết chỉ là giúp lớp tế bào sắp bong ấy rời đi sớm hơn. Những đám "ghét" cuộn lại khi kỳ cọ một phần là tế bào sừng, một phần là bụi, bã nhờn và cặn sữa tắm. Chà càng mạnh, càng lâu thì càng ra nhiều, kể cả những tế bào chưa đến lúc bong. Đó là lý do có người kỳ xong da mịn hôm đó nhưng vài ngày sau lại khô, ngứa hơn.
Mục tiêu đúng là da mềm, đều màu, thấm dưỡng tốt hơn, chứ không phải da đỏ hồng sau khi tắm.
So sánh các cách tẩy da chết cơ thể
Có hai nhóm: tẩy vật lý bằng ma sát và tẩy hoá học bằng axit hay chất làm mềm sừng. Mỗi nhóm có chỗ mạnh, chỗ yếu:
| Cách | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Hạt đường, hạt muối | Rẻ, dễ làm, da mịn ngay | Muối xót trên vết xước; hạt to, sắc dễ làm trầy | Da thường, da dày; tránh vùng vừa cạo |
| Hạt mịn trong sữa tắm | Tiện, nhẹ hơn muối | Vẫn là ma sát; nhiều loại hạt nhựa đã bị hạn chế vì môi trường | Dùng hằng tuần cho da thường |
| Găng tắm, bông tắm, khăn kỳ | Kiểm soát được lực, dùng nhiều lần | Dễ chà quá; ẩm lâu dễ nhiễm khuẩn | Da thường; người thích cảm giác kỳ cọ |
| Sữa dưỡng chứa AHA (lactic, glycolic) | Đều tay, làm mềm da sần, không cần chà | Châm chích trên da xước; tăng nhạy nắng | Da khô sần, da gà, khuỷu gối thô |
| Sản phẩm chứa BHA (salicylic) | Tan trong dầu, hợp vùng nhiều nang lông | Có thể khô da | Lưng, ngực dễ nổi mụn |
| Kem chứa urea | Vừa dưỡng ẩm vừa làm mềm sừng | Nồng độ cao có thể rát trên da nứt | Gót chân, khuỷu, da vảy cá |
Không cần dùng tất cả. Người da thường có thể chỉ dùng găng tắm nhẹ mỗi tuần; người da khô sần ở cẳng chân có thể bỏ hẳn chà và chuyển sang sữa dưỡng chứa axit lactic hoặc urea.
Tẩy da chết toàn thân từng bước
Làm khi tắm buổi tối, vào ngày không vội. Mỗi lần khoảng năm đến mười phút là đủ:
- Tắm nước ấm vừa một hai phút cho lớp sừng mềm. Không cần ngâm lâu.
- Lấy một lượng hạt bằng khoảng một thìa canh, hoặc làm ướt găng tắm. Chà theo vòng tròn nhỏ, lực như khi xoa kem, bắt đầu từ bàn chân, cẳng chân, đùi, rồi tới cánh tay.
- Ở mỗi vùng chỉ chà vài vòng. Khuỷu tay, đầu gối, gót chân có thể lâu hơn một chút. Bỏ qua vùng da đang trầy, cháy nắng, mụn viêm, nốt ruồi gồ.
- Không chà vùng da mỏng như cổ, ngực, bẹn bằng hạt muối. Nếu muốn, dùng tay hoặc khăn mềm nhẹ nhàng.
- Tráng sạch bằng nước mát hơn một chút. Lau thấm khô.
- Bôi dưỡng thể ngay khi da còn hơi ẩm. Đây là lúc sản phẩm dưỡng thấm tốt nhất.
- Nếu dùng sản phẩm chứa axit vào buổi tối, sáng hôm sau nhớ chống nắng phần tay chân hở, vì da mới tẩy dễ bắt nắng hơn.
Với sữa dưỡng chứa AHA, BHA hay urea, không cần chà. Bôi như sữa dưỡng thường, bắt đầu vài lần mỗi tuần rồi tăng dần nếu da chịu được. Đừng dùng hạt chà ngay trước khi bôi axit trong cùng một buổi.
Dấu hiệu bạn đang chà quá tay
Da cơ thể dày hơn da mặt nhưng không phải không có giới hạn. Nếu gặp những dấu hiệu sau, hãy giảm tần suất hoặc dừng hẳn hai tuần cho da hồi phục:
- Da đỏ, rát hoặc nóng kéo dài sau khi tắm, không hết sau vài giờ.
- Bôi sữa dưỡng hay kem chống nắng thấy châm chích ở vùng trước giờ vẫn bôi bình thường.
- Da bóng căng như bọc nilon nhưng sờ vào khô, bong vảy mịn sau vài ngày.
- Nổi chấm đỏ quanh nang lông, ngứa, nhất là ở cẳng chân và cánh tay.
- Xuất hiện các vệt thâm theo chiều chà, hay gặp ở lưng, khuỷu, đầu gối, nách trên da ngăm.
- Vùng da gà, da sần lại càng sần hơn thay vì mịn đi.
Trên làn da châu Á, ma sát mạnh lặp đi lặp lại là nguyên nhân hay gặp của thâm sau viêm. Có những vệt thâm ở khuỷu tay, đầu gối mà người ta cố chà cho sạch, càng chà càng sẫm. Lúc này giải pháp là chà ít đi, dưỡng nhiều lên.
Tần suất theo loại da và hoàn cảnh
Da thường. Một đến hai lần mỗi tuần bằng hạt mịn hoặc găng tắm. Các ngày khác chỉ cần tắm và dưỡng.
Da khô, da vảy cá ở cẳng chân. Hạn chế chà. Ưu tiên sữa dưỡng chứa urea hoặc axit lactic mỗi tối, kết hợp tắm nước ấm vừa. Chà mạnh trên da khô chỉ làm nứt thêm.
Da dầu, dễ nổi mụn ở lưng, ngực. Sữa tắm hoặc sản phẩm có BHA vài lần mỗi tuần, chà nhẹ bằng găng mềm. Tắm ngay sau khi đổ mồ hôi.
Trước khi cạo lông. Tẩy nhẹ một hai ngày trước giúp lưỡi dao lướt êm hơn, giảm lông mọc ngược. Không chà ngay sau khi cạo, nhất là bằng muối.
Trước khi đi biển, trước khi dùng kem chống nắng có màu. Tẩy nhẹ một hai ngày trước. Không tẩy khi đang cháy nắng hay da bong tróc sau nắng; cứ để da tự bong và dưỡng ẩm.
Khi mang thai. Da có thể nhạy hơn bình thường. Chọn cách nhẹ nhất, với sản phẩm có hoạt chất thì hỏi bác sĩ sản khoa trước.
Lưng, mông và những vùng khó với tới
Lưng là vùng hay bị bỏ quên khi tắm, nhưng lại là nơi nhiều tuyến dầu, đổ mồ hôi dưới áo lót và ba lô. Một dải bàn chải tắm cán dài hoặc dải khăn tắm hai đầu có tay cầm giúp bạn với tới giữa lưng mà không cần vặn người. Chọn loại lông mềm, chà nhẹ theo vòng tròn, không chà như cọ sàn.
Nếu lưng hay nổi mụn nhỏ, sản phẩm có BHA để trên da một hai phút trước khi tráng thường hữu ích hơn chà mạnh. Gội đầu và xả tóc trước, tắm người sau, để dầu xả không đọng lại trên lưng.
Vùng mông và mặt sau đùi hay sần vì ngồi nhiều, mặc quần bó, ra mồ hôi. Đây là chỗ nhiều người có nang lông nhỏ sừng hoá giống da gà. Cách chăm tương tự: tẩy nhẹ, sữa dưỡng chứa axit lactic hoặc urea, quần lót cotton thoáng, thay đồ sau khi tập.
Với vùng bẹn và vùng kín, không dùng hạt muối, không dùng sản phẩm tẩy da chết của cơ thể. Chỉ rửa bằng nước sạch và sản phẩm dịu nhẹ dành riêng cho vùng này.
Tẩy da chết ở spa: hỏi gì trước khi làm
Dịch vụ tẩy da chết toàn thân ở spa thường kết hợp chà hạt, xông hơi và đắp ủ. Trước khi nằm lên giường, vài câu hỏi giúp bạn yên tâm hơn:
- Sản phẩm dùng là gì, có chứa axit hay hương liệu mạnh không? Nếu da bạn nhạy cảm, hãy nói rõ để kỹ thuật viên chọn loại nhẹ.
- Găng, khăn, dụng cụ có dùng riêng cho từng khách hoặc được giặt, khử khuẩn sau mỗi lượt không?
- Có xông hơi nóng không và bao lâu? Người huyết áp thấp, đang mang thai hoặc có bệnh tim mạch nên hỏi bác sĩ trước khi xông.
- Kỹ thuật viên có tránh các vùng vừa cạo lông, vết thương, nốt ruồi gồ không?
- Sau khi làm, cần kiêng gì: tắm nắng, đi bơi, dùng sản phẩm có axit trong bao lâu?
Nếu trong lúc làm thấy rát, đau, cứ yêu cầu nhẹ tay hoặc dừng lại. Một buổi spa dễ chịu không cần để lại da đỏ ửng vài ngày.
Giữ găng tắm, bông tắm sạch và những trường hợp không nên tẩy
Găng tắm, bông tắm lưới, khăn kỳ treo trong phòng tắm ẩm thấp là nơi lý tưởng cho vi khuẩn và nấm phát triển. Sau mỗi lần dùng, giặt sạch xà phòng, vắt khô và treo nơi thoáng, tốt nhất ra ngoài phòng tắm. Bông tắm lưới nên thay định kỳ, đặc biệt khi bắt đầu có mùi hoặc đổi màu. Không dùng chung găng tắm, dao cạo với người khác.
Có những lúc không nên tẩy da chết: da đang cháy nắng, đang có vết thương, vết xước, mụn viêm mưng mủ, vùng da đang bị chàm, viêm da, nấm, vảy nến, hoặc ngay sau khi tẩy lông bằng sáp, triệt lông. Người có bệnh tiểu đường, da mỏng do tuổi cao hoặc dùng thuốc chứa corticoid kéo dài cũng nên hỏi bác sĩ trước khi tự chà mạnh.
Các công thức tự làm từ chanh, baking soda, cà phê thường được giới thiệu trên mạng. Đường và cà phê xay mịn trộn với dầu có thể dùng cho da thường nếu nhẹ tay. Riêng chanh và baking soda thì nên tránh: chanh có tính axit mạnh, dễ gây rát và làm da sạm khi ra nắng; baking soda có tính kiềm, làm xáo trộn độ axit tự nhiên của bề mặt da.
Câu hỏi thường gặp
Tẩy da chết toàn thân mỗi ngày có được không?
Không nên với cách chà hạt hay găng tắm, vì da không kịp hồi phục và dễ khô, ngứa, thâm. Nếu muốn dùng mỗi ngày, chỉ nên là sữa dưỡng chứa axit nhẹ hoặc urea ở nồng độ thấp, khi da đã quen.
Tẩy da chết bằng muối hay đường tốt hơn?
Đường thường dịu hơn vì hạt tròn và tan dần trong nước, ít xót trên vết xước. Muối hạt to, sắc, dễ rát ở chỗ vừa cạo lông hay có vết trầy. Cả hai chỉ nên dùng nhẹ tay, vài lần mỗi tuần.
Tẩy da chết có làm da trắng hơn không?
Tẩy da chết làm da đều màu và sáng hơn một chút vì loại bỏ lớp sừng xỉn, không thay đổi màu da bẩm sinh. Chà mạnh còn có thể gây thâm, nhất là ở da ngăm. Hãy kết hợp với dưỡng ẩm và chống nắng.
Nên tẩy da chết trước hay sau khi cạo lông?
Nên tẩy nhẹ trước một hai ngày để da mềm, lông ít mọc ngược. Ngay sau khi cạo da đang nhạy, có vi tổn thương nên không chà, không dùng sản phẩm chứa axit; chỉ dưỡng ẩm dịu nhẹ.
Kỳ ghét ra nhiều có phải là da bẩn không?
Không hẳn. Đám ghét cuộn ra khi kỳ phần lớn là tế bào sừng bị bóc ra bởi lực chà, cộng với bụi và cặn sữa tắm. Chà càng mạnh càng ra nhiều, kể cả trên người tắm sạch mỗi ngày.
Da gà ở cánh tay có nên chà mạnh cho mịn không?
Không nên. Chà mạnh làm nang lông viêm đỏ hơn. Da gà thường đáp ứng tốt hơn với sữa dưỡng chứa urea, axit lactic hoặc axit salicylic dùng đều mỗi ngày cùng dưỡng ẩm.