Da thay đổi theo độ ẩm và nhiệt độ không khí, nên chu trình chăm da cũng nên điều chỉnh theo mùa: mùa nồm ẩm ưu tiên kết cấu mỏng và giữ da khô thoáng, mùa hanh khô ưu tiên dưỡng ẩm kỹ và tránh nước nóng, mùa nắng nóng ưu tiên làm sạch đều và chống nắng bôi lại nhiều lần.
Không cần thay cả bộ sản phẩm mỗi mùa. Phần lớn điều chỉnh nằm ở kết cấu kem dưỡng, tần suất tẩy tế bào chết, cách làm sạch và thói quen sinh hoạt. Bài này đi qua từng kiểu thời tiết điển hình ở Việt Nam, từ nồm ẩm và hanh khô miền Bắc đến nắng quanh năm và mùa mưa miền Nam, kèm những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc điều chỉnh.
Vì sao cùng một làn da lại khác nhau theo mùa
Độ ẩm không khí quyết định tốc độ nước bốc hơi khỏi da. Khi không khí khô, như những ngày hanh cuối thu, đầu đông ở miền Bắc hay trong phòng điều hoà chạy cả ngày, nước thoát khỏi da nhanh hơn, da căng, bong, dễ châm chích. Khi không khí ẩm, như mùa nồm, da ít mất nước hơn nhưng lại bết, bí, dễ nổi mụn nếu dùng kem đặc.
Nhiệt độ ảnh hưởng tới lượng dầu và mồ hôi. Trời nóng, tuyến bã và tuyến mồ hôi hoạt động mạnh, mặt bóng nhanh, kem chống nắng trôi nhanh. Trời lạnh, da tiết ít dầu hơn, và thói quen rửa nước nóng, sưởi ấm làm da khô thêm.
Ánh nắng thì có quanh năm ở Việt Nam, nhưng cường độ khác nhau. Mùa hè miền Bắc và mùa khô miền Nam là lúc chỉ số UV thường lên rất cao vào giữa ngày. Mùa đông miền Bắc nắng dịu hơn, nhưng tia UVA vẫn có mặt và vẫn góp phần gây sạm, thâm.
Hiểu ba yếu tố này giúp bạn điều chỉnh có lý do, thay vì đổi sản phẩm theo cảm tính hoặc theo quảng cáo "bộ chăm da mùa đông".
Ngoài thời tiết, nhịp sinh hoạt theo mùa cũng góp phần: mùa hè đi chơi, đi biển nhiều hơn; mùa đông ít uống nước, hay ăn lẩu cay, ngủ trong phòng đóng kín có sưởi. Những thay đổi nhỏ đó cộng lại khiến da mỗi mùa một khác.
Mùa nồm ẩm: da bết mà vẫn dễ kích ứng
Đặc điểm. Nồm thường xuất hiện cuối đông, đầu xuân ở miền Bắc, độ ẩm rất cao, nền nhà, tường đổ mồ hôi. Da cảm giác bết, ẩm, lớp nền khó bám, quần áo khăn mặt lâu khô.
Kết cấu mỏng nhẹ. Chuyển sang kem dưỡng dạng gel hoặc lotion mỏng nếu kem mùa đông cảm thấy bí. Vẫn dưỡng ẩm, không bỏ hẳn.
Khăn mặt, gối, khẩu trang phải khô. Khăn ẩm lâu ngày là môi trường cho nấm và vi khuẩn phát triển. Có nhiều khăn để thay, phơi chỗ thoáng hoặc sấy khô; thay vỏ gối thường hơn.
Để ý mụn li ti ngứa. Mùa nóng ẩm, một số người nổi những nốt nhỏ đều nhau, ngứa ở trán, ngực, lưng, không giống mụn thường. Đây có thể là viêm nang lông do nấm men, cần bác sĩ da liễu chẩn đoán; không tự bôi thuốc trị mụn thông thường.
Giữ nhà khô thoáng. Đóng cửa những ngày nồm nặng, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà nếu có. Môi trường khô hơn giúp da và đồ dùng ít ẩm mốc.
Mùa hanh khô: dưỡng ẩm kỹ và tránh nước nóng
Đặc điểm. Cuối thu và mùa đông miền Bắc, gió mùa đông bắc mang không khí lạnh khô, da căng, bong vảy, môi nứt, gót chân nứt. Người ở miền Nam cũng gặp cảm giác này khi ngồi phòng điều hoà nhiều giờ.
Sữa rửa mặt dịu hơn. Nếu sữa rửa mặt mùa hè giờ làm da căng rít, đổi sang loại dịu hơn hoặc buổi sáng chỉ rửa nước mát.
Nước ấm vừa, không nước nóng. Rửa mặt và tắm nước quá nóng làm mất lớp dầu tự nhiên, da khô, ngứa hơn. Tắm nhanh, nước ấm vừa phải.
Kem dưỡng đặc hơn, bôi khi da còn ẩm. Kem có thành phần làm mềm và khoá ẩm giúp giảm mất nước. Da khô nhiều có thể thoa thêm một lớp mỏng buổi tối ở vùng má, quanh miệng.
Giảm tẩy tế bào chết. Da hanh khô dễ kích ứng hơn, nên giảm số lần tẩy, tạm ngưng nếu thấy châm chích.
Đừng quên môi và tay. Son dưỡng thoa nhiều lần trong ngày, không liếm môi, không bóc vảy môi. Tay rửa xong thoa kem dưỡng tay.
Mùa nắng nóng: miền Bắc mùa hè, miền Nam quanh năm
Đây là thời gian da chịu nhiều nắng, mồ hôi, bụi đường nhất. Điều chỉnh ở từng bước chu trình:
| Bước | Điều chỉnh | Lý do |
|---|---|---|
| Làm sạch | Tẩy trang hoặc làm sạch hai bước những ngày bôi lại kem chống nắng nhiều lần | Lớp kem, mồ hôi, bụi tích tụ nhiều hơn |
| Dưỡng ẩm | Kết cấu gel, lotion mỏng; da dầu có thể chỉ cần lớp rất mỏng | Kem đặc dễ bí, bết, gây mụn khi đổ mồ hôi |
| Chống nắng | Phổ rộng, SPF 30 trở lên, PA cao; bôi lại khoảng hai giờ một lần khi ra ngoài | Chỉ số UV cao, mồ hôi làm trôi kem |
| Che chắn | Khẩu trang mềm, kính râm, áo chống nắng, tránh ra đường giữa trưa khi có thể | Kem dù tốt cũng không đủ khi nắng gắt nhiều giờ |
| Giữa ngày | Thấm dầu bằng giấy, không rửa mặt liên tục | Rửa nhiều làm da mất nước, tiết dầu bù |
| Uống nước, nghỉ mát | Uống đủ nước, nghỉ trong bóng râm | Cơ thể mất nước làm da mệt, xỉn |
Mùa mưa miền Nam có những ngày âm u xen nắng gắt bất chợt. Đừng bỏ kem chống nắng chỉ vì buổi sáng trời mưa; nắng sau mưa thường rất gắt. Áo mưa, tóc ướt, quần áo ẩm cũng là lúc cần giữ da khô thoáng như mùa nồm.
Người làm việc ngoài trời, bán hàng, giao hàng, đi xe máy đường dài nên ưu tiên che chắn vật lý tối đa, vì bôi lại kem nhiều lần trong ngày không phải lúc nào cũng thực hiện được.
Phòng điều hoà: một "mùa khô" giữa mùa hè
Nhiều người làm văn phòng thấy da khô căng giữa mùa hè và không hiểu vì sao. Điều hoà làm lạnh đồng thời rút ẩm khỏi không khí, nên ngồi nhiều giờ trong phòng lạnh giống như ở trong một môi trường hanh khô. Những việc giúp:
- Để một tuýp kem dưỡng nhỏ trên bàn làm việc, thoa lại vùng má, quanh miệng nếu thấy căng.
- Uống nước đều trong ngày, đừng đợi khát mới uống.
- Nếu được, đặt một chậu cây hoặc máy tạo ẩm nhỏ trong phòng; không để gió điều hoà thổi thẳng vào mặt.
- Không xịt khoáng liên tục rồi để khô tự nhiên; xịt xong thấm nhẹ hoặc thoa kem.
- Buổi tối về nhà dưỡng ẩm kỹ hơn, đặc biệt nếu cả ngày ngồi phòng lạnh rồi lại đi xe máy dưới nắng.
Sự chênh lệch giữa phòng lạnh và ngoài trời nóng ẩm cũng làm một số người dễ đỏ mặt, giãn mạch. Nếu bạn hay nóng bừng mặt, đỏ kéo dài khi chuyển từ lạnh sang nóng, nên gặp bác sĩ da liễu để được đánh giá.
Giao mùa và dịp Tết: lúc da hay trục trặc nhất
Những tuần chuyển từ nóng sang lạnh, hoặc từ hanh sang nồm, là lúc nhiều người thấy da thất thường nhất: sáng căng, chiều bết, vài nốt mụn ẩn xuất hiện, má ửng đỏ khi ra gió. Lý do là da chưa kịp thích nghi, trong khi chu trình vẫn giữ nguyên như mùa trước. Đây là thời điểm nên giữ chu trình đơn giản, không thử sản phẩm mới, và điều chỉnh từng bước như phần dưới.
Dịp Tết ở miền Bắc thường rơi vào cuối mùa hanh, đầu mùa nồm, đúng lúc thời tiết đổi nhanh. Cộng thêm lịch sinh hoạt xáo trộn, thức khuya dọn nhà, ăn nhiều đồ ngọt, đồ chiên, uống rượu bia, đi chúc Tết ngoài trời cả ngày, da dễ xỉn và nổi mụn. Vài việc nhỏ giúp ích: vẫn tẩy trang và rửa mặt mỗi tối dù về muộn, mang theo son dưỡng và kem chống nắng khi đi lại nhiều, uống nước xen giữa những bữa tiệc.
Sau Tết, nhiều người muốn "cứu da" bằng cách đắp mặt nạ dày đặc, tẩy tế bào chết mạnh, thêm serum mới. Da vừa trải qua giai đoạn mệt sẽ hợp với chăm sóc dịu hơn là dồn dập. Một hai tuần chu trình nền, ngủ đủ, ăn uống trở lại bình thường thường giúp da hồi lại rõ rệt.
Khi nào biết cần điều chỉnh chu trình
Không cần đợi tới ngày đầu mùa trên lịch. Da sẽ báo cho bạn. Một quy trình gọn khi thấy da thay đổi:
- Nhận ra tín hiệu: kem dưỡng quen bỗng thấy bí, nặng; hoặc ngược lại, rửa mặt xong căng hơn hẳn, lớp nền bị mốc.
- Điều chỉnh một thứ trước: thường là kết cấu kem dưỡng hoặc độ mạnh của sữa rửa mặt.
- Giữ một hai tuần, quan sát. Nếu chưa ổn, điều chỉnh thứ tiếp theo như tần suất tẩy tế bào chết.
- Không thêm hoạt chất mới trong thời gian chuyển mùa nếu da đang dao động, để không chồng thêm yếu tố gây kích ứng.
- Ghi lại những gì hợp với từng mùa. Năm sau bạn chỉ cần lấy ra dùng lại.
Với nhiều người, chỉ cần hai loại kem dưỡng, một mỏng một đặc hơn, là đủ xoay vòng cả năm. Sữa rửa mặt và kem chống nắng có thể giữ nguyên nếu vẫn thoải mái.
Người chuyển vùng sống, ví dụ từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh hay ngược lại, cũng nên coi đó như một lần chuyển mùa lớn và điều chỉnh theo cùng cách.
Câu hỏi thường gặp
Mùa đông có cần dùng kem chống nắng không?
Có. Tia UVA có mặt quanh năm và đi qua mây, qua cửa kính. Mùa đông miền Bắc nắng dịu hơn nhưng vẫn góp phần gây sạm, thâm, lão hoá. Có thể chọn kết cấu kem chống nắng có độ ẩm cao hơn cho da khô.
Mùa hè da dầu có nên bỏ kem dưỡng không?
Không nên bỏ hẳn. Da dầu vẫn có thể thiếu nước, nhất là khi ngồi phòng điều hoà. Chọn gel dưỡng mỏng hoặc dùng lớp rất mỏng. Một số kem chống nắng có độ ẩm đủ cho da dầu vào buổi sáng.
Mùa nồm có nên dùng kem dưỡng không?
Có, nhưng kết cấu mỏng hơn. Không khí ẩm không có nghĩa là da đủ ẩm, vì da vẫn có thể bị mất nước do rửa mặt, ngồi phòng điều hoà. Điều quan trọng hơn là giữ khăn mặt, gối, khẩu trang khô sạch.
Gót chân, khuỷu tay nứt nẻ mùa hanh khô xử lý sao?
Dưỡng ẩm đều sau khi tắm, chọn kem đặc cho vùng da dày, đi tất mỏng sau khi bôi kem buổi tối. Không dùng dao cạo gót. Nứt sâu, chảy máu, đau hoặc người có tiểu đường nên đi khám.
Có cần mua bộ sản phẩm riêng cho mỗi mùa không?
Không cần. Phần lớn người chỉ cần thay kết cấu kem dưỡng và điều chỉnh tần suất tẩy tế bào chết. Mua cả bộ mới mỗi mùa vừa tốn kém vừa tăng nguy cơ kích ứng do thay quá nhiều thứ cùng lúc.
Đi du lịch vùng khí hậu khác thì chăm da thế nào?
Mang theo các sản phẩm quen thuộc để tránh kích ứng. Đi biển, lên núi cao nắng gắt cần chống nắng kỹ và bôi lại thường xuyên; đến nơi lạnh khô thì thêm kem dưỡng đặc và son dưỡng. Không thử sản phẩm mới ngay trong chuyến đi.