Với phần lớn người, tẩy tế bào chết da mặt một đến ba lần mỗi tuần là đủ; da nhạy cảm có thể chỉ cần một lần mỗi tuần hoặc ít hơn. Có hai cách: tẩy vật lý dùng hạt, miếng bông, dụng cụ để chà lớp tế bào chết; tẩy hoá học dùng axit hoặc enzyme để làm lỏng liên kết giữa các tế bào chết cho chúng bong ra.
Da tự thay tế bào chết theo chu kỳ tự nhiên, nên tẩy tế bào chết chỉ là hỗ trợ khi da sần, xỉn, dễ bít tắc. Làm quá tay là lỗi phổ biến nhất trong chăm da hiện nay: da đỏ, châm chích, mỏng bóng như sáp, nổi mụn li ti. Bài này giúp bạn chọn cách tẩy, đặt lịch hợp lý và nhận ra sớm khi da bị quá sức.
Vì sao da cần, và không cần, tẩy tế bào chết
Lớp ngoài cùng của da là các tế bào sừng đã chết, xếp chồng như những viên gạch, giữ vai trò bảo vệ. Bình thường, chúng tự bong ra dần mà ta không nhìn thấy. Khi quá trình này chậm lại, do tuổi, do da khô, do tiết dầu nhiều, tế bào chết tích tụ làm da sần, xỉn, lớp nền dễ bị mốc, lỗ chân lông dễ bít tắc.
Tẩy tế bào chết giúp bề mặt da đều và phản chiếu ánh sáng tốt hơn, sản phẩm dưỡng sau đó thấm đều hơn. Nhưng lớp tế bào chết đó cũng chính là hàng rào bảo vệ. Lấy đi quá nhiều, quá thường xuyên khiến da mất nước, nhạy cảm với nắng, với gió, với cả sản phẩm vốn dịu nhẹ.
Vì vậy, không phải ai cũng cần tẩy tế bào chết thường xuyên. Người có da khoẻ, mịn, không bít tắc có thể chỉ cần thỉnh thoảng hoặc không cần. Người da dầu, có mụn đầu đen, da sần có thể hưởng lợi nhiều hơn. Người đang kích ứng, cháy nắng, có vết thương hở, hoặc đang dùng thuốc bôi theo đơn của bác sĩ thì nên tạm ngưng và hỏi ý kiến bác sĩ.
Tẩy vật lý và tẩy hoá học: so sánh nhanh
Mỗi cách có chỗ mạnh, chỗ yếu riêng. Bảng dưới đây giúp bạn chọn theo da và thói quen:
| Tiêu chí | Tẩy vật lý (hạt, bông, dụng cụ) | Tẩy hoá học (axit, enzyme) |
|---|---|---|
| Cơ chế | Ma sát chà bỏ tế bào chết trên bề mặt | Làm lỏng liên kết để tế bào chết bong đều |
| Cảm giác | Thấy mịn ngay | Thay đổi từ từ qua nhiều lần dùng |
| Rủi ro chính | Hạt thô, chà mạnh gây trầy xước vi thể, đỏ | Nồng độ cao, dùng dày gây châm chích, bong, nhạy nắng |
| Hợp với | Da khá khoẻ, không mụn viêm, muốn cảm giác mịn nhanh | Da dầu, da có mụn đầu đen, da sần, da cần tẩy đều |
| Không hợp | Da mụn viêm, da nhạy cảm, giãn mạch | Da đang kích ứng, mới cháy nắng, người chưa quen hoạt chất |
Với tẩy vật lý, hạt mịn tròn đều nhẹ nhàng hơn hạt vỏ quả nghiền sắc cạnh. Các loại bột, miếng bông có kết cấu mềm cũng là một dạng tẩy vật lý dịu. Chà nhẹ như mát xa, không phải ấn mạnh như cọ nồi.
Với tẩy hoá học, các nhóm axit phổ biến và cách phối hợp hoạt chất được giải thích ở danh mục đọc mỹ phẩm và thành phần của trang. Ở đây chỉ cần nhớ: bắt đầu với nồng độ thấp, tần suất thưa, và không dùng chồng nhiều sản phẩm có axit cùng lúc.
Tần suất gợi ý theo loại da
Đây là mức khởi đầu thường được khuyên, không phải mục tiêu phải đạt. Nếu da ổn ở mức thấp hơn, không cần tăng:
| Loại da | Bắt đầu | Có thể tăng tới | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Da dầu, dễ bít tắc | 1–2 lần mỗi tuần | 2–3 lần mỗi tuần | Ưu tiên tẩy hoá học dịu, ít ma sát |
| Da hỗn hợp | 1 lần mỗi tuần | 2 lần mỗi tuần | Có thể chỉ tẩy vùng chữ T |
| Da khô | 1 lần mỗi tuần hoặc ít hơn | 1–2 lần mỗi tuần | Dưỡng ẩm kỹ sau khi tẩy |
| Da nhạy cảm | 1 lần mỗi hai tuần | 1 lần mỗi tuần | Ưu tiên enzyme hoặc axit rất dịu, thử chỗ nhỏ trước |
Toner, serum, sữa rửa mặt có chứa axit cũng là một dạng tẩy tế bào chết. Nếu bạn dùng toner axit mỗi ngày, rồi thêm mặt nạ tẩy da chết cuối tuần, tổng lượng tẩy có thể đã quá nhiều mà bạn không nhận ra. Khi lập lịch, đếm tất cả sản phẩm có tác dụng tẩy.
Bắt đầu tẩy tế bào chết an toàn
Nếu chưa từng tẩy tế bào chết hoặc vừa đổi sang sản phẩm mới, làm theo các bước sau:
- Thử sản phẩm trên vùng da nhỏ như dưới quai hàm trong hai ba lần dùng.
- Dùng vào buổi tối, trên da sạch và khô, để da có cả đêm phục hồi và tránh nắng ngay sau đó.
- Tuân thủ thời gian để trên da theo hướng dẫn; không để lâu hơn với hy vọng hiệu quả hơn.
- Tối hôm tẩy, không dùng thêm hoạt chất mạnh khác; chỉ dưỡng ẩm dịu nhẹ.
- Sáng hôm sau chống nắng kỹ, vì da vừa tẩy nhạy với nắng hơn.
- Giữ tần suất thấp ít nhất hai ba tuần, quan sát rồi mới tăng nếu da chịu được và thật sự cần.
Không tẩy tế bào chết ngay trước khi ra nắng lâu, đi biển, hoặc ngay trước buổi sự kiện quan trọng nếu bạn chưa từng dùng sản phẩm đó. Da có thể ửng đỏ vài giờ sau lần đầu tẩy.
Dấu hiệu da đang bị tẩy quá tay
Nhiều người chỉ nhận ra khi da đã khá yếu. Để ý những dấu hiệu sau, dù chỉ xuất hiện một hai cái:
- Da bóng như sáp, căng bóng nhưng không mềm, sờ thấy mỏng.
- Châm chích khi bôi kem dưỡng, kem chống nắng vốn dùng quen.
- Đỏ lâu sau khi rửa mặt, nóng mặt khi ra nắng hay gió.
- Bong vảy ở cánh mũi, quanh miệng, hai bên má.
- Mụn nhỏ li ti xuất hiện dày hơn trong thời gian tăng tẩy.
- Rửa mặt bằng nước thường cũng thấy rát.
Một số dấu hiệu dễ bị nhầm thành "da đang đẩy mụn" hay "da đang thay da" nên người dùng cố tiếp tục. Thực tế, giai đoạn da làm quen với một số hoạt chất có thể có nổi vài nốt mụn ở vùng vốn hay bị, nhưng không nên kèm đỏ rát lan rộng, bong vảy khắp mặt hay châm chích kéo dài. Nếu nghi ngờ, ưu tiên dừng lại hơn là cố chịu.
Khi gặp các dấu hiệu này, ngừng toàn bộ sản phẩm tẩy tế bào chết và hoạt chất mạnh, quay về chu trình làm sạch dịu, dưỡng ẩm, chống nắng. Thường cần vài tuần cho da dịu lại. Nếu da đỏ, rát nặng, sưng hoặc không cải thiện sau một hai tuần, nên gặp bác sĩ da liễu.
Điều chỉnh theo mùa và theo hoàn cảnh
Lịch tẩy tế bào chết không nên cố định quanh năm. Mùa hè nóng ẩm, da tiết nhiều dầu, bít tắc nhiều hơn, nhiều người thấy da hợp với tẩy thường hơn một chút. Mùa hanh khô cuối thu và đông ở miền Bắc, da mất nước nhanh, nên giảm số lần tẩy, tăng dưỡng ẩm. Những ngày nồm ẩm, da dễ bết nhưng cũng dễ kích ứng do ẩm mốc, nên giữ tần suất vừa phải.
Hoàn cảnh sống cũng ảnh hưởng. Người đi xe máy nhiều, da dính bụi, khói và kem chống nắng bôi lại nhiều lần, có thể cần làm sạch kỹ hơn mỗi tối, nhưng đó là việc của bước tẩy trang và rửa mặt, không phải lý do để tẩy da chết mỗi ngày. Người ngồi phòng điều hoà nhiều giờ thì da thường khô, nên tẩy thưa.
Những lúc da đang có vấn đề cũng cần tạm ngưng: vừa đi biển về da cháy nắng, đang bị kích ứng do sản phẩm mới, có vết trầy xước, đang nổi mụn viêm nhiều, hoặc vừa làm thủ thuật thẩm mỹ. Với trường hợp sau thủ thuật, làm theo hướng dẫn của cơ sở y tế đã thực hiện.
Một lưu ý nữa là tẩy tế bào chết vùng môi và vùng mắt. Hai vùng này da mỏng hơn hẳn. Môi khô bong có thể chỉ cần dưỡng ẩm đều và không bóc vảy; nếu muốn, dùng khăn mềm ẩm lau nhẹ. Vùng quanh mắt không nên dùng sản phẩm tẩy của mặt.
Những cách tẩy tự chế nên tránh
Muối hạt, đường thô, bã cà phê lên mặt. Hạt sắc cạnh, kích thước không đều dễ gây trầy xước vi thể, nhất là khi chà mạnh. Có thể dùng cho da cơ thể dày hơn, không hợp da mặt.
Chanh, giấm pha. Độ axit không kiểm soát được, dễ gây bỏng rát, và chanh để trên da rồi ra nắng có thể gây phản ứng tăng sắc tố.
Kem đánh răng, baking soda. Độ kiềm cao, phá lớp màng bảo vệ của da, dễ gây khô rát, viêm da.
Chà mặt bằng bàn chải đánh răng. Lông bàn chải cứng gây ma sát mạnh, nhất là trên vùng mũi có mụn đầu đen. Cách làm sạch mụn đầu đen nhẹ nhàng có trong bài riêng của danh mục.
Lột mụn bằng keo dán hay mặt nạ lột mạnh. Lột mạnh kéo theo cả lớp da bảo vệ, dễ đỏ rát mà hiệu quả chỉ tạm thời.
Thay vào đó. Nếu muốn một cách tẩy nhẹ tại nhà, một chiếc khăn mềm thấm nước ấm vừa, lau nhẹ sau khi rửa mặt một hai lần mỗi tuần đã đủ cho da khô hoặc nhạy cảm. Muốn hơn thế, chọn sản phẩm bán sẵn có ghi rõ thành phần, nồng độ và hướng dẫn, thay vì pha chế mà không biết độ mạnh.
Câu hỏi thường gặp
Tẩy tế bào chết có làm da mỏng đi không?
Tẩy đúng tần suất không làm da mỏng theo nghĩa tổn hại lâu dài; da tự tái tạo lớp tế bào sừng. Tẩy quá nhiều, quá thường xuyên làm lớp bảo vệ ngoài cùng yếu đi, da nhạy cảm, đỏ rát. Khi đó cần ngừng để da phục hồi.
Nên tẩy tế bào chết trước hay sau khi rửa mặt?
Tẩy vật lý dạng kem hạt thường dùng sau khi rửa mặt hoặc thay sữa rửa mặt, rồi rửa sạch. Tẩy hoá học dạng toner, serum thường bôi lên da sạch, khô sau khi rửa mặt. Làm theo hướng dẫn của từng sản phẩm.
Da mụn có tẩy tế bào chết được không?
Da có mụn đầu đen, mụn ẩn thường hưởng lợi từ tẩy hoá học dịu. Da mụn viêm đỏ, mụn mủ không nên chà vật lý vì làm viêm lan rộng. Mụn viêm nhiều, đau nên gặp bác sĩ da liễu trước khi tự tẩy.
Bao lâu thì thấy da mịn hơn sau khi tẩy tế bào chết?
Tẩy vật lý cho cảm giác mịn ngay sau khi dùng. Tẩy hoá học dịu cần vài tuần dùng đều để thấy da đều màu, mịn hơn. Thâm mụn và kết cấu sần cần thời gian dài hơn, kết hợp chống nắng.
Có nên đi spa tẩy da chết định kỳ không?
Không bắt buộc. Nếu đi, hỏi rõ sản phẩm, nồng độ, kỹ thuật và báo cho người làm những gì bạn đang dùng ở nhà để tránh chồng tẩy. Lột da hoá học nồng độ cao là thủ thuật nên thực hiện tại cơ sở y tế có bác sĩ.
Đang mang thai có tẩy tế bào chết được không?
Tẩy vật lý nhẹ nhàng thường không gây lo ngại. Một số hoạt chất trong sản phẩm tẩy hoá học cần thận trọng khi mang thai. Trước khi dùng sản phẩm có hoạt chất, nên hỏi bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ da liễu.